Danimarka Üniversitelerinde İbadet Alanı Krizi: “Sessiz Odalar” Kapatılacak mı?
Danimarka’da üniversitelerde özellikle Müslüman öğrenciler tarafından ibadet amacıyla da kullanılan “sessiz oda” (stillerum) alanları, din özgürlüğü, kadın hakları ve kapsayıcılık tartışmaları nedeniyle kamuoyunun gündeminde. Hükûmet doğrudan bir yasak getirmese de kampüslerde uygulamalar değişti: Aarhus Üniversitesi odaları açık tutarken, Syddansk Universitet ve Kopenhag Üniversitesi kapatma kararı aldı.
Danimarka’da üniversite kampüslerinde “sessiz oda” ya da “tefekkür odası” (stillerum) olarak bilinen alanların kapatılması, 2025 yılı boyunca ülke gündeminde geniş yankı uyandırdı. Resmî olarak tüm öğrencilerin bireysel sessizlik, düşünme ve dinlenme ihtiyacına yönelik tasarlanan bu mekânlar, bazı üniversitelerde ağırlıklı olarak Müslüman öğrenciler tarafından namaz kılmak için kullanıldığı gerekçesiyle siyasi eleştirilerin odağına yerleşti. Tartışma kısa sürede din özgürlüğü, sosyal baskı ve kadın hakları ekseninde ulusal bir meseleye dönüştü.
Sessiz Odalar Hakkındaki Siyasi Tartışmalar Nasıl Başladı?
Tartışma, 2025 yazında Başbakan Mette Frederiksen’in (Sosyal Demokrat Parti) açıklamalarıyla kamuoyuna yansıdı. Frederiksen, Ritzau haber ajansına verdiği demeçte, “İnsanlar inançlı olmak ve dinlerini yaşamak hakkına sahiptir, ancak demokrasi önceliklidir.” ifadeleri öne çıkmıştı.
Başbakan Frederiksen Anayasa Günü (Grundlovsdag) dolayısıyla yaptığı konuşmada üniversitelerde ibadet odalarını desteklemediğini belirtti. Başbakan, bu tür alanların bazı durumlarda kadınlar üzerinde sosyal baskı mekanizmasına dönüşebileceğini öne sürdü. Hükûmetin doğrudan yasal bir yasak getirmeyeceğini ancak Eğitim Bakanı Mattias Tesfaye ile Yükseköğretim ve Araştırma Bakanı Christina Egelund’un üniversitelerle temas kuracağını açıkladı.
Frederiksen ayrıca, “Dinî inanca sahip olabilirsin, ancak okuldayken okulda olmak ve eğitimini almak için oradasın” sözleriyle dikkat çekti. “Ben Danimarka’nın başbakanıyım. Aynı zamanda bir kadınım ve kadınlara yönelik baskıya tahammül edemem” diyerek meseleye kadın hakları perspektifinden yaklaştığını vurguladı.
Nikap ve Yüzü Örten Peçe Yasağı Bu Sefer Üniversiteler İçin Gündemde
Sessiz odalarla ilgili tartışma, 2018’den bu yana yürürlükte olan ve kamuya açık alanlarda yüzü tamamen örten kıyafetleri yasaklayan düzenlemeyi de yeniden gündeme taşıdı. Frederiksen, mevcut uygulamanın okullar ve üniversiteleri kapsamamasını “bir hata” olarak nitelendirdi ve bunun değiştirilmesi gerektiğini söyledi.
Başbakan, eğitim kurumlarında kadınlara yönelik sosyal kontrolü mümkün kılan yasal boşluklar bulunduğunu savunarak özellikle nikap kullanımının eğitim ortamında yeniden değerlendirilmesi gerektiğini dile getirdi.
Kopenhag ve Syddansk Üniversiteleri Sessiz Odaları Kapattı: Öğrenciler Tepkili
Sessiz odalara yönelik bu kararın hukuki boyutuna dair tartışmalar sürerken bazı üniversiteler idari adımlar atmaya başladı. Kopenhag Üniversitesinde (KU) 2025’in mart ve nisan ayları itibarıyla sessiz odalardaki seccade, dinî yayınlar ve bölme düzenekleri kaldırıldı. Ancak alanların hâlâ sınırlı bir grup tarafından kullanıldığı değerlendirilince, üniversite yönetimi tüm tefekkür odalarının 1 Aralık 2025 itibarıyla kapatılacağını duyurdu.
Yönetim, kararın “herkes için kapsayıcı bir kampüs ortamı” oluşturma amacı taşıdığını belirtti. Kapatılan alanların ilerleyen dönemde engelli öğrenciler ve yoğun stres yaşayan öğrenciler için ortak kullanım alanlarına dönüştürülmesi planlanıyor.
KU Eğitim Rektör Yardımcısı Kristian Cedervall Lauta, odaların fiilen Müslüman öğrenciler tarafından namaz için kullanıldığını ve bunun mekânların başlangıçtaki amacıyla örtüşmediğini ifade etti. Kararın yürürlüğe girmesinden iki gün sonra öğrenciler rektörlük binası önünde protesto düzenledi. Öğrenciler, kararın yeterli istişare yapılmadan alındığını ve din özgürlüğü ile kapsayıcılık ilkeleriyle çeliştiğini dile getirdi. Protestoya katılan bazı öğrenciler ise bunun Danimarka’daki Müslümanlara yönelik artan siyasi baskının bir parçası olduğunu ileri sürdü.
Üniversitenin öğrenci konseyinde yer alan protestocu Jesper Gür, yerel basına yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı:
“Bunun özellikle ırkçı olduğunu düşünmüyoruz; ancak Danimarkalı Müslümanlar üzerindeki artan baskıyla bağlantılı daha geniş bir tartışmanın parçası. Sosyal medyada birçok politikacının bu kararı alkışladığını görüyoruz. KU, öğrencilerle önceden diyalog kurmadan karar aldı. Bu nedenle kararda ırkçılık ve İslamofobi unsurları olduğunu düşünüyoruz.”
Syddansk Üniversitesi ise geçici düzenlemelerin ötesine geçen bir karar aldı: Üniversite, Şubat 2025’te sessiz odalarını “tarafsızlık ilkesinin zedelendiği” gerekçesiyle geçici olarak kapatıp, Temmuz 2025 itibarıyla bu alanları kalıcı olarak kapattı.
Aarhus Üniversitesi Sessiz Odaları Açık Tutma Kararı Aldı
Aarhus Üniversitesi ise farklı bir yaklaşım benimsedi. Üniversite yönetimi, kampüsteki beş sessiz odanın açık kalacağını duyurdu. Bireysel dua, meditasyon ve kişisel sessizlik ihtiyacına izin verileceği; ancak dinî yönlendirme, cinsiyet temelli ayrım veya sosyal baskıya müsamaha gösterilmeyeceği özellikle vurgulandı.
Üniversitenin kullanım mevcut rehberine göre bu alanlar tüm öğrencilere açık ve karşılıklı saygı esasına dayalı biçimde kullanılabiliyor. Odaların “nötr” kalması gerekiyor; dinî ya da ideolojik sembollerle donatılmasına, mevcut eşyalar dışında düzenleme yapılmasına ve dini tebliğ faaliyetlerine izin verilmiyor. Ayrıca kullanım sırasında cinsiyet temelli ayrım ya da sosyal kontrol kesin olarak yasaklanırken, öğrencilerin kişisel eşyalarını odada bırakmadan yanlarında götürmeleri şart koşuluyor.
Mart 2025’te Danimarka Üniversiteleri Birliği ise bu bağlamda dikkat çeken ortak bir çerçeve yayımladı. Açıklamada, sessiz odaların dinî açıdan “nötr” kalması gerektiği, kişisel veya dinî sembollerin sürekli biçimde bırakılmasına izin verilmeyeceği ve tebliğ ya da sosyal kontrol niteliği taşıyan uygulamaların kabul edilmeyeceği belirtildi. Bu koşulların sağlanamaması halinde üniversitelerin odaları kapatma yetkisine sahip olduğu vurgulandı.
“İbadet Etme İmkânı Sağlamak Ayrıcalık Tanımak Değildir”
28 Mayıs 2025’te Dansk Muslimsk Union (DMU), Kopenhag Üniversitesi bünyesinde oluşturulan çalışma grubuna yazılı görüş sundu. DMU, kampüslerin de din ve inanç özgürlüğünün geçerli olduğu alanlar olduğunu belirterek, “tarafsızlık” ilkesinin dışlayıcı uygulamalara gerekçe yapılmaması gerektiğini savundu. Müslüman öğrenciler için ibadet imkânının bir ayrıcalık değil, temel bir ihtiyaç olduğunu ifade eden kurum, taleplerinin imtiyaz değil eşitlik ve karşılıklı saygı olduğunu vurguladı.
Kristeligt Dagblad gazetesinde Şubat 2025’te öğrenci örgütleri tarafından yayımlanan, bir makalede imzacıları arasında Aarhus Müslüman Öğrenci Birliği (MSUA) da yer aldı. Makalede, bu yasağın tüm eğitim ortamını etkilediği ve yasağın geri çekilmesi çağrısında bulundu: “Bu girişim, mevcut bir soruna gerçek bir çözüm üretmekten ziyade, Müslüman öğrenciler ve personel üzerinden sembolik bir politika yürütme çabası gibi görünüyor. Ortada somut bir ihtiyaç ortaya konmadan hak ve imkânları kısıtlayan adımlar atıldığında, bunun gerçekte ne anlama geldiğini sorgulamak gerekir.”
MSUA üyesi kadın öğrenciler de Şubat ayında yerel gazete Berlingske’de yayımlanan bir görüş yazısında şu ifadeleri kullandı: “Eşitlik söylemi altında ibadet alanlarını ortadan kaldırmak, kadın haklarını korumak anlamına gelmez; aksine özgürlüğümüzü ihlal eden ve inancımızı nasıl yaşayacağımızı denetlemeyi amaçlayan otoriter bir yaklaşımdır.”
Sessiz Odalar İçin Genel Yasak İsteyen Partiler Var
Danimarka üniversiteleri, sessiz odaların kullanıcılarının diğerlerine saygı göstermesi ve sosyal baskıya yol açacak uygulamalardan kaçınılması gerektiği konusunda hemfikir. Bu yaklaşım, Danske Universiteter tarafından Mart 2o25’te yayımlanan basın açıklamasında da vurgulandı.
Hükûmetin sessiz odalar konusunda genel bir yasak getirmemesi muhalefetin bazı kesimleri tarafından ise eleştirildi. Danimarka Demokratları (DD) sözcüsü Susie Jessen, sağ partiler ile Sosyalist Halk Partisinin (SF) yasağa hazır olduğunu, ancak hükûmetin süreci engellediğini savundu. SF’nin göç ve entegrasyon sözcüsü Mads Olsen ise sosyal medya platformu X’te paylaşımında hükûmetin sessiz odaları yasaklamamakta ısrar ettiğini belirterek üniversitelerle yürütülen “diyalog” sürecini yetersiz ve “eylemsizlik” olarak nitelendirdi.
2025 başında hem Danimarka Halk Partisi (DF) hem de Danimarka Demokratları (DD) eğitim kurumlarında sessiz odalarının yasaklanmasını öngören karar tasarıları sundu. DD’nin teklifi 27 Mayıs’ta parlamentoda oylamaya sunuldu. Danimarka Demokratları, Liberal Alliance, Muhafazakârlar ve DF destek verirken; Sosyal Demokratlar, Venstre, Moderatlar, Kızıl-Yeşil İttifak, Radikal Venstre ve Alternatif karşı oy kullandı. Sosyalist Halk Partisi ise çekimser kaldı.
Bundan Sonrası İçin Kararı Kampüsler mi, Parlamento mu Verecek?
Mevcut tabloda Danimarka genelinde bağlayıcı bir yasak bulunmuyor. Hükûmet doğrudan bir yasal düzenlemeye gitmekten kaçınırken, uygulamayı üniversitelerin idari kararlarına bırakmış durumda. Bu nedenle kampüsler arasında farklı uygulamaların sürmesi bekleniyor. Ancak parlamentoda sessiz odalarının tamamen yasaklanmasına yönelik girişimler gündemden düşmüş değil. Sağ partilerin konuyu yeniden Meclis’e taşıma ihtimali bulunurken, nikap düzenlemesinin eğitim kurumlarını kapsayacak şekilde genişletilmesi tartışmasının 2026 yasama döneminde tekrar açılabileceği değerlendiriliyor.
Öte yandan Danimarka Üniversiteleri Birliğinin yayımladığı çerçeve metin, üniversiteler için fiilî bir referans noktası oluşturuyor. Bu doğrultuda bazı kampüslerde tamamen kapatma yerine “dini açıdan nötr ve bireysel kullanım” esasına dayalı daha sıkı denetim modellerinin yaygınlaşması olasılıklar arasında. Sessiz odalar meselesinin önümüzdeki dönemde Danimarka’da din özgürlüğü, entegrasyon politikaları ve kamusal alanda dinin yeri tartışmalarınde yeniden yer bulacağı tahmin ediliyor. (P)
