Grönland Nedeniyle Gidilen Erken Seçimde Danimarka Hükûmeti Oy Kaybetti
Grönland geriliminin yarattığı siyasi momentle erken seçime giden Danimarka’da Sosyal Demokratlar sandıktan birinci çıksa da 1903’ten bu yana en düşük oy oranını aldı. Ne sol ne sağ blok hükûmet kuracak sayıya ulaşabilirken, koalisyon görüşmelerinde belirleyici aktörün merkezde konumlanan Moderaterne lideri Lars Løkke Rasmussen olması bekleniyor.
Grönland kriziyle tetiklenen erken seçim, Danimarka’da dış politika ile iç siyasetin kesiştiği bir moment yarattı. Ancak sandık sonuçları, jeopolitik gerilimlerin değil, ekonomi ve refah tartışmalarının belirleyici olmaya devam ettiğini gösterdi. ABD Başkanı Donald Trump’ın Grönland’ı “satın alma” yönündeki açıklamaları ve artan jeopolitik gerilim, Kopenhag yönetimini sert bir tutum almaya zorladı. Başbakan Mette Frederiksen’in “Grönland satılık değildir!” çıkışı, kısa vadede kamuoyunda güçlü bir destek yarattı.
Grönland Krizinin Seçime Etkisi Sınırlı Kaldı
Nitekim Frederiksen de seçim kampanyasında bu çizgiyi sürdürerek “Rusya’nın kazanmasına izin verilemez ve Grönland satılık değildir.” ifadeleriyle dış politikayı iç siyasetin merkezine taşımaya çalıştı. Grönland Başbakanı Jens-Frederik Nielsen’in seçim öncesi yaptığı “bir süper güç bizi kontrol etmek istiyor” açıklaması da krizin ciddiyetini seçmen nezdinde pekiştirdi.
Ancak seçim sonuçları, bu dış politika momentinin sandıkta kalıcı bir karşılık bulmadığını ortaya koydu. Sosyal Demokratlar yüzde 21,9 oyla birinci olsa da bu oran, partinin 1903’ten bu yana en düşük performansı olarak kayda geçti. Frederiksen seçim gecesi yaptığı açıklamada “daha fazla oy alamadıkları için üzgün” olduğunu ifade ederken, aynı zamanda “Danimarkalıların birinci tercihi olmaya devam ettiklerini” vurguladı.
Yapılan seçim analizlerine göre sandıktan çıkan sonuç, Grönland’ın oy tercihlerindeki etkisi sınırlı oldu. Kopenhag Üniversitesinden siyaset bilimci Prof. Lars Bille dış politikanın sınırlı etki yarattığını belirtiyor: “Grönland krizi kısa vadede hükümete destek sağladı, ancak seçmen davranışını belirleyen esas faktörler yine ekonomi ve refah politikaları oldu.”
Parçalı Parlamento: İki Blok da Çoğunluğu Sağlayamıyor
Seçimlerin ortaya çıkardığı en kritik tablo, Danimarka siyasetindeki geleneksel blok dengelerinin kilitlenmiş olması. Sol partilerin oluşturduğu “Kırmızı Blok” 84 sandalyede kalırken, sağ partilerin oluşturduğu “Mavi Blok” 77 sandalyeye ulaştı. 179 sandalyeli parlamentoda çoğunluk için gereken 90 sandalye eşiği hiçbir blok tarafından aşılmadı.
BBC’ye konuşan siyaset muhabir Adrienne Murray, sonucu “ip üstünde yürüyen bir denge” olarak tanımlarken, “12 partili parçalı yapı, koalisyon kurmayı her zamankinden daha karmaşık hâle getiriyor” değerlendirmesinde bulundu.
DR’nin siyasi muhabiri Christine Cordsen ise en olası senaryonun merkez sol bir koalisyon olduğuna işaret ederek, “Sosyal Demokratlar, Sosyalist Halk Partisi, Radikal Liberaller ve Moderaterne arasında bir denge kurulabilir, ancak bu ciddi tavizler gerektirir” dedi.
Koalisyon Görüşmelerinde Moderaterne Lideri Rasmussen Belirleyci Olabilir
Seçimlerin en dikkat çekici sonucu, merkez siyasetin belirleyici konuma yükselmesi oldu. Moderaterne lideri ve mevcut Dışişleri Bakanı Lars Løkke Rasmussen, partisinin kazandığı 14 sandalyeyle kilit bir rol üstlenmesi bekleniyor. Seçim gecesi yaptığı konuşmada Rasmussen, “Ne solun ne de sağın kendi başına çoğunluğu var.” diyerek açık bir mesaj verdi ve tarafları merkeze davet etti: “Ağaçlardan inin ve orta noktada buluşun.”
Daha seçim öncesinde amacının başbakanlık olmadığını söyleyen ve kendisini “kraliyet müfettişi” olarak konumlandıran Rasmussen’in bu çıkışı, Danimarka siyasetinde yeni bir döneme işaret ediyor. Le Monde gazetesine konuşan bölge uzmanları, bu durumu “ideolojik blok siyasetindense pragmatik merkez siyasetinin yükselişi” olarak yorumluyor ve Rasmussen’in geçmişte hem sağ hem merkez partilerle çalışmış olması nedeniyle müzakere sürecinde önemli bir aktör hâline geldiğini vurguluyor. Erken seçim sonuçlarını değerlendiren Politico’ya göre Rasmussen “kral yapıcı” konumunda olacak.
Grönland Nedeniyle Yapılan Seçimde Öncelikli Konular Ekonomi ve Refah Oldu
Uluslararası gündemde öne çıkan Grönland meselesine rağmen, seçim kampanyasının ana belirleyicisi iç politika oldu. Özellikle hayat pahalılığı, refah devleti ve kamu hizmetlerinin kalitesi seçmen davranışını doğrudan etkiledi. Frederiksen hükûmetinin önerdiği servet vergisi bu bağlamda en tartışmalı başlıklardan biri oldu. 25 milyon kron üzerindeki varlıklara yüzde 0,5 vergi getirilmesini öngören plan, sol seçmende karşılık bulurken iş dünyasında ciddi tepki yarattı.
BBC’ye göre Vestas CEO’su Henrik Andersen’in “Yeter artık!” diyerek ülkeyi terk etmeyi düşünebileceğini açıklaması ve Maersk yöneticisi Robert Mærsk Uggla’nın vergi planını “Danimarka’ya zarar verecek” olarak nitelemesi, ekonomik elit ile hükûmet arasındaki gerilimi görünür kıldı.
Servet vergisi tartışması, hükümetin sosyal devlet vurgusunu güçlendirme çabasının iş dünyasıyla yeni bir gerilim hattı yaratmasına yol açarken, bu gerilimin seçim performansını sınırlayan faktörlerden biri olduğu yorumları yapılıyor.
Seçim sonuçları yalnızca bloklar arası değil, blok içi dengelerde de önemli değişimlere işaret ediyor. Sosyal Demokratlar oy kaybederken, Yeşil Sol Parti (SF) oylarını artırarak ikinci sıraya yerleşti. SF lideri Pia Olsen Dyhr, seçim sonrası yaptığı açıklamada “Refah devleti ve yeşil dönüşüm garanti altına alınmazsa hükümete girmeyiz.” diyerek koalisyon görüşmelerinde sert bir pazarlık sürecinin sinyalini verdi.
Sağ blokta ise Danimarka Halk Partisinin (DF) güçlü geri dönüşü dikkat çekti. Parti, 2022’deki yüzde 2,6’lık seviyesinden yaklaşık yüzde 9’a yükselerek bir diğer önemli aktör hâline geldi. DF lideri Morten Messerschmidt’in göçmen karşıtı “tersine göç” (remigration) söylemi, göç politikalarının hâlâ seçmen mobilizasyonunda güçlü bir araç olduğunu gösterdi. (P)
