Bosna Hersek’te 4 Ekim’de düzenlenen genel seçimlerin ardından Devlet Başkanlığı Konseyinin Boşnak üyeliği için yarışan Denis Becirovic, Hırvat üyeliği adayı Darijana Filipovic ve Sırp üyeliği adayı Zeljka Cvijanovic zaferlerini ilan etti.
Merkez Seçim Komisyonunun (CIK) verilerini yayımlayan Klix.ba’nın 5 Ekim sabahı güncellediği sonuçlara göre, sandıkların yüzde 95,62’sinden sonuç alındı. Becirovic, Boşnak üyeliği yarışında yüzde 38,18; Filipovic, Hırvat üyeliği yarışında yüzde 46,54; Cvijanovic ise Sırp üyeliği yarışında yüzde 55,43 oyla önde bulunuyor. Sonuçlar henüz kesinleşmiş değil.
Becirovic’ten AB ve NATO Vurgusu, İzetbegoviç’ten Yenilgiyi Kabul
“Bosna Hersek Devleti İçin Birleşenler” bloku kapsamında 14 siyasi partinin desteğiyle seçime giren Sosyal Demokrat Parti (SDP) adayı Becirovic, Boşnak üyeliği yarışında Demokratik Eylem Partisi (SDA) Genel Başkanı Bakir İzetbegoviç’i geride bıraktı. İzetbegoviç yüzde 34,04, Bosna Hersek Partisi adayı Semir Efendic yüzde 25,63, Fahrudin Radoncic ise yüzde 2,15 oy aldı.
Kendisine destek veren seçmenlere teşekkür eden Becirovic, “Özgürlükçü, antifaşist ve sivil Bosna Hersek yaşıyor.”dedi. Ülkenin dış politikadaki stratejik yönünün korunması gerektiğini belirterek Avrupa Birliği (AB) ve NATO yolunda ilerlemeyi sürdüreceklerini, bölgenin geleceğinin Rus modelinde değil Avrupa modelinde olduğunu söyledi.
Becirovic, ülkede zor koşullarda yaşayan insanlar bulunduğunu belirterek seçim zaferini kutlamayacağını da açıkladı.
Yenilgiyi kabul eden İzetbegoviç ise partisinin 2022 seçimlerine kıyasla daha iyi sonuç aldığını savundu. “Önemli olan SDA’nın kazanmış olması.” diyen İzetbegoviç, kendi oyunun partisinin gerisinde kalmasının nedenlerini değerlendireceklerini belirtti. Becirovic ile arasındaki farkın önceki seçime göre daraldığına da dikkat çekti.
HDZ, Sekiz Yıl Sonra Başkanlık Konseyine Dönüyor
Hırvat üyeliği yarışında Bosna Hersek Hırvat Demokratik Birliği (HDZ BiH) adayı Darijana Filipovic’i, yüzde 30,55 ile Demokratik Cephe (DF) adayı Slaven Kovacevic ve yüzde 22,91 ile bağımsız aday Zdenko Lucic izledi.
Filipovic’in önde tamamladığı yarış, konseyin siyasi bileşimindeki başlıca değişikliğe işaret ediyor. Oslobođenje’nin aktardığı üzere, HDZ BiH sekiz yıl sonra Başkanlık Konseyine dönmeye hazırlanıyor. Filipovic, görevini iki dönemdir sürdüren Zeljko Komsic’in yerini alacak. Komsic, art arda iki dönem görev yaptığı için bu seçimde yeniden aday olamamıştı.
Sonuçların ardından diğer iki adayı tebrik eden Filipovic, dört yıllık görev süresinde yapacakları çalışmaların Bosna Hersek kurumlarının farklı biçimde işleyebileceğini göstermesini istediğini söyledi. Bosna Hersek’in kendilerinin de vatanı olduğunu vurguladı.
Siyasi Yasaklı Dodik Aday Olamadı, Partisi Konumunu Korudu
Sırp üyeliği yarışında mevcut konsey üyesi Zeljka Cvijanovic, Sırp Demokrat Partisi adayı Marinko Bozovic ve Adalet ve Düzen İçin listesinin adayı Nebojsa Vukanovic’i geride bıraktı.
Cvijanovic, zaferin Milorad Dodik liderliğindeki Bağımsız Sosyal Demokratlar Birliği’ne (SNSD) ait olduğunu belirterek, “Politikamız istikrarlı ve güçlü bir Sırp Cumhuriyeti’dir.” dedi. Ülkenin iki entitesinden biri olan Sırp Cumhuriyeti’nin başkanlığı için yapılan seçimde de SNSD adayı Savo Minic, güncellenen ilk sonuçlara göre yüzde 52,17 ile önde yer aldı.
Rusya’ya yakınlığı ve ayrılıkçı politikalarıyla bilinen Dodik, uluslararası yüksek temsilcinin kararlarına uymadığı gerekçesiyle geçen yıl mahkûm edilmiş ve kamu görevinden men edilmişti. Buna rağmen seçim kampanyasında belirleyici bir rol üstlendi. Associated Press’in haberine göre, Dodik seçim gecesi yaptığı ilk değerlendirmede siyasi çizgilerini değiştirmeyeceklerini söyledi; partisinin başarısını Donald Trump’ın 2024’teki seçim zaferi ve Vladimir Putin’in desteğiyle ilişkilendirdi.
Parlamentodaki Koltuk Dağılımı Hükûmet Pazarlıklarını Belirleyecek
Başkanlık Konseyi seçimleriyle parlamento seçimleri farklı siyasi tablolar ortaya koydu. Becirovic, Boşnak üyeliği yarışında önde olmasına rağmen, devlet düzeyindeki Temsilciler Meclisi için Federasyon’da kullanılan oylarda SDA yüzde 31,57 ile ilk sırada yer aldı. SDP yüzde 15,61, HDZ BiH ise yüzde 13,03 oy aldı. Aynı meclisin Sırp Cumhuriyeti’nden seçilecek üyeleri için yapılan oylamada SNSD yüzde 41,05 ile önde bulunuyor.
Bu sonuçlar, Başkanlık Konseyindeki başarının hükûmeti kuracak parlamento çoğunluğuna doğrudan dönüşmediğini gösteriyor. Kesin sandalye dağılımı ve partiler arasındaki görüşmeler, yeni yönetimin oluşumunda belirleyici olacak. Semir Efendic de seçim sonrasında önceliğin daha iyi çalışacak bir hükûmet kurulması olduğunu söyleyerek partisinin ortaklık konusunda muhalefete daha yakın olduğunu açıkladı.
Ülke seçimlere, önceki hükûmet ortakları arasındaki anlaşmazlıklar çözülmeden girdi. AGİT Demokratik Kurumlar ve İnsan Hakları Ofisinin (ODIHR) seçim öncesi ara raporuna göre, SDP, Halk ve Adalet ile Bizim Partimiz partilerinden oluşan “Troyka” (üçlü ittifak), Ocak 2025’te SNSD ile ortaklığını sonlandırdı. Ancak yeni çoğunluk kurma girişimleri sonuçsuz kaldı ve SNSD’li bakanların da bulunduğu Bakanlar Konseyi görevini sürdürdü.
Bir Seçimde Dört Farklı Yönetim Düzeyi Belirlendi
1995 Dayton Barış Anlaşması’yla şekillenen sistemde Bosna Hersek, Bosna Hersek Federasyonu ve Sırp Cumhuriyeti olmak üzere iki entiteden oluşuyor. Federasyon ayrıca 10 kantona ayrılıyor.
Devlet Başkanlığı Konseyinin Boşnak ve Hırvat üyeleri Federasyon’dan, Sırp üyesi ise Sırp Cumhuriyeti’nden seçiliyor. Federasyondaki seçmenler, etnik kökenlerinden bağımsız olarak Boşnak veya Hırvat üyeliği için oy kullanabiliyor; iki üyelik için birden oy veremiyor.
Seçmenler konseyin yanı sıra devlet parlamentosu, entite meclisleri ve Federasyon’daki kanton meclisleri için de sandık başına gitti. Sırp Cumhuriyeti’nde ayrıca entite başkanı ve başkan yardımcıları seçildi. Özel statülü Brcko’daki seçmenler ise kayıtlı oldukları entite vatandaşlığına göre ilgili seçimlere katıldı.
Seçmenler konseyin yanı sıra devlet parlamentosu, entite meclisleri ve bulundukları federasyondaki kanton meclisleri için de sandık başına gitti. Sırp Cumhuriyeti’nde ayrıca entite başkanı ve başkan yardımcıları seçildi. Özel statülü Brcko’daki seçmenler ise kayıtlı oldukları entite vatandaşlığına göre ilgili seçimlere katıldı.
Birden fazla yönetim düzeyi için oy kullanılan bu seçimde, pusulaların tasarımı da değişti. Pusulaları okuyan tarayıcılara uyum sağlamak amacıyla küçültülen pusulalarda aday isimlerinin yerini numaralar aldı. Seçmenlerin, tercih ettikleri adayların numaralarını önceden öğrenmesi veya oy kabinlerindeki aday kitapçıklarından bulup işaretlemesi gerekiyordu.
Seçime Katılım Oranı Son Dört Yılda 10 Puan Geriledi
Seçimin dikkat çeken sonuçlarından biri de katılımın yüzde 42,02’de kalması oldu. Merkez Seçim Komisyonunun yayımladığı katılım tablosuna göre, 1 milyon 432 bin 269 seçmen oy kullandı. Açıklanan verilere göre kayıtlı seçmenlerin yaklaşık yüzde 58’i sandığa gitmedi. Katılım Bosna Hersek Federasyonu’nda yüzde 40,12, Sırp Cumhuriyeti’nde yüzde 47,03, Brcko’da ise yüzde 38,10 olarak kaydedildi.
Geçmiş genel seçimlerle karşılaştırıldığında, katılımdaki gerilemenin bu yıl belirgin biçimde hızlandığı görülüyor. CIK’nin geçmiş seçimlere ilişkin istatistiklerinde 2010’daki katılım yüzde 56,80, 2014’teki katılım yüzde 54,47 olarak yer alıyor. Komisyonun 2018 verilerinde oran yüzde 54,02’ye gerilerken, Uluslararası Seçim Sistemleri Vakfının (IFES) veri tabanına göre 2022’de yüzde 51,45 oldu.
Bu yıl açıklanan oran, 2022’nin 9,43 yüzde puan, 2018’in ise 12 yüzde puan altında bulunuyor. Böylece önceki dört genel seçimde kayıtlı seçmenlerin yarısından fazlası oy kullanırken, bu seçimde katılım yarının belirgin biçimde altına düştü. Nihai veriler henüz tamamlanmamış olsa da mevcut tablo, son seçim dönemlerine kıyasla daha keskin bir gerilemeye işaret ediyor.
Zafer İlanlarının Gölgesinde Azalan Seçmen Desteği
Bu tablo, partilerin ilan ettiği seçim zaferlerinin ne ölçüde toplumsal desteğe dayandığı sorusunu da beraberinde getiriyor. Siyaset bilimci Dr. Jasmin Mujanović, seçim sonuçlarına dair yaptığı değerlendirmede “Kaybedenler açık olsa da Bosna Hersek’teki genel seçimlerde herhangi bir ‘galipten’ söz etmek son derece güç.” ifadelerini kullandı.
Sayımın yaklaşık yüzde 95’inin tamamlandığı aşamadaki verileri 2022 sonuçlarıyla karşılaştıran Mujanović, Dodik’in partisinin toplam oy sayısının yaklaşık yüzde 20, Hırvat milliyetçisi müttefikinin ise yüzde 29 azaldığını belirtti. Parlamentodaki gücün korunmasının toplumsal desteğin güçlendiği anlamına gelmediğine dikkat çeken Mujanović, düşük katılım ve azalan oy sayılarına rağmen halktan güçlü bir yönetme yetkisi aldıkları öne süren partilerin iddiasını sorguladı.
Siyasi tıkanma ve kamu kurumlarına güvensizlik, önceki seçimlere ilişkin uluslararası gözlem raporlarında da yer alıyordu. AGİT Demokratik Kurumlar ve İnsan Hakları Ofisi (ODIHR), 2022 seçimlerine ilişkin nihai raporunda bu sorunların seçim ortamını şekillendirdiğini belirtmişti. Raporda, etnik ayrımları derinleştiren söylemlerin sosyal refah, ekonomi ve yolsuzluk gibi konuları sıklıkla gölgede bıraktığı da kaydedilmişti.
Bu yıl ise seçim güvenliğini artırmak amacıyla biyometrik kimlik doğrulaması, oy pusulası tarayıcıları ve sonuçların elektronik iletimini içeren teknolojiler kullanıldı. AGİT, seçim öncesi açıklamasında, teknolojinin tek başına kamuoyu güvenini sağlamaya yetmeyeceğini; seçimlerin nasıl yönetildiğinin, denetlendiğinin ve seçmenlere anlatıldığının da belirleyici olduğunu vurgulamıştı. (P)
