TikTok’ta Filistin Sansürü Endişesi: Kullanıcılar UpScrolled’a Geçiyor
TikTok’ta Filistin yanlısı ve İsrail karşıtı içeriklere yönelik sansür iddiaları artarken, platformun ABD’deki yeni ticari yapısı ve şirket bağlantıları kullanıcılar arasında güvensizliği derinleştirdi. Bu süreçte, Filistin kökenli girişimci Issam Hijazi’nin geliştirdiği UpScrolled, “şeffaf teknoloji” ve kronolojik akış vaadiyle ABD başta olmak üzere birçok ülkede hızla öne çıktı.
Sosyal medya platformu TikTok, başta İsrail karşıtı içerikler olmak üzere siyasi paylaşımlara getirdiği kısıtlamalar nedeniyle artan eleştirilerin odağında. Bu durum, platformu terk eden bazı kullanıcıların Filistin kökenli Avustralya vatandaşı ve yazılım geliştiricisi Issam Hijazi tarafından hayata geçirilen UpScrolled adlı yeni platforma yönelmesine yol açtı. Son dönemde siyasi sansür iddialarıyla gündeme gelen TikTok’un kullanıcı nezdinde kan kaybettiği görülüyor.
TikTok’a Yönelik Sansür Endişeleri Neler?
Sansür tartışmalarını derinleştiren başlıklardan biri, TikTok’un ABD’deki operasyonlarına ilişkin yapılan ticari anlaşma oldu. ABD’li teknoloji şirketi Oracle’ın bu süreçte üstlendiği rol ve şirketin İsrail yanlısı tutumu, eleştirileri artırdı. Oracle’ın sahibi, İsrail’in güçlü destekçilerinden biri olarak bilinen ve İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu’nun yakın arkadaşı Larry Ellison’ın TikTok’un ABD merkezli yapısında hisse satın alması, kullanıcılar arasında Filistin yanlısı içeriklerin sistematik biçimde sansürleneceği endişesini güçlendirdi.
TikTok’un küresel operasyonlarının ise Çinli ana şirketi ByteDance tarafından yürütülmeye devam edeceği belirtildi. Ancak geçtiğimiz hafta platformun, Emmy ödüllü gazeteci ve Gazze’den yayın yapan Al Jazeera muhabiri Bisan Owda’yı kalıcı olarak yasaklaması, bu endişeleri somutlaştıran bir örnek olarak gösterildi. Karar, Owda’nın destekçileri arasında geniş tepkiye ve boykot çağrılarına neden oldu.
TikTok ayrıca ABD’de Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza Birimi (ICE) şiddetine dair içerikleri sansürlemekle de suçlanıyor. ICE yetkililerinin acil servis hemşiresi Alex Pretti’yi öldürdüğü olayın, başka bir sivil olan Renee Good’un öldürülmesinden kısa süre sonra yaşanması dikkat çekmişti. İddialar arasında Trump karşıtı eleştirilerin de benzer şekilde gölge yasaklandığı yer alıyor.
Bu tartışmalar sürerken, Kaliforniya Valisi Gavin Newsom, 27 Ocak’ta X üzerinden yaptığı açıklamada, kullanıcıların Jeffrey Epstein’a dair içerikler paylaştıkları gerekçesiyle işaretlendiklerine ilişkin şikâyetler üzerine TikTok’u soruşturacağını duyurdu. Aynı dönemde kullanıcılar, ticari anlaşmanın ardından uygulamada teknik aksaklıklar yaşandığını; videoların sıfır izlenme aldığı ve yüklemelerin yavaşladığını bildirdi.
TikTok, 26 Ocak’ta yaptığı açıklamada bu sorunların, ABD’deki veri merkezi ortaklarından birinde yaşanan elektrik kesintisinin tetiklediği “büyük bir altyapı sorunu”ndan kaynaklandığını belirtti. Buna rağmen, TikTok’un ABD anlaşmasının yürürlüğe girmesinin ardından #TikTokCensorship etiketi X ve Instagram’ın ABD sürümlerinde kısa sürede trend oldu.
TikTok Alternatifi Olarak Görülen UpScrolled ve Hızlı Yükselişi
Bu gelişmelerin ardından Filistin kökenli Avustralyalı yazılım geliştiricisi Hijazi’nin kurduğu UpScrolled hızla yükselişe geçti. Uygulama, Filistin yanlısı teknoloji girişimlerini desteklemeyi amaçlayan “Tech for Palestine” adlı bir savunuculuk projesi tarafından destekleniyor.
TikTok’a alternatif arayan kullanıcıların yönelmesiyle UpScrolled, özellikle ABD’de olmak üzere birçok ülkede kısa sürede popülerlik kazandı. Uygulama, Apple’ın Apple App Store platformunda TikTok’u geride bırakarak birinci sıraya yükseldi.
Yalnızca bir yıl önce kurulan ve Haziran 2025’ten beri aktif durumda olan UpScrolled, bu hafta ABD’de en çok indirilen uygulamalar listesinde zirveye yerleşti. Uygulama aynı zamanda Birleşik Krallık, Kanada ve Avustralya’daki Apple kullanıcıları arasında da üst sıralarda yer aldı. Hafta sonu yaşanan yoğun kullanıcı akını, platformun sunucularının kısa süreliğine çökmesine yol açtı.
X ve Instagram Arasında Bir Dizayn: UpScrolled Nasıl Çalışıyor?
UpScrolled; fotoğraf, kısa video ve metin paylaşımlarına imkân tanıyor ve bu yönüyle X ile Instagram arasında bir deneyim sunuyor. Arayüzü X’e benzer şekilde; beğenme, yorum yapma ve yeniden paylaşma özellikleri içeriyor. Şu ana kadar kullanıcıların, kısa videolardan ziyade metin ve fotoğraf paylaşımlarını tercih ettiği görülüyor.
Uygulamada Snapchat’e benzer bir “Keşfet Sayfası” da bulunuyor. Bu sayfadaki en baskın konu Filistin olurken, Gazze’de yaşananları aktaran ve Filistin’le dayanışma ifade eden yüzlerce paylaşım dikkat çekiyor.
Uygulamadaki bazı kullanıcılar bu hafta başında video yüklemelerinin çöktüğünden şikâyet etti. UpScrolled, Perşembe günü uygulama üzerinden yaptığı bir güncellemede bunun artan kullanıcı indirmelerinden kaynaklandığını belirtti ve hataların giderildiğini ekledi.
Hijazi: “Gazze’de Ailemi Kaybettikten Sonra Alternatif Bir Platform Geliştirmek İstedim”
UpScrolled, Temmuz 2025’te daha önce Oracle ve IBM gibi büyük teknoloji şirketlerinde çalışmış olan Hijazi tarafından kuruldu. Hijazi, teknoloji haber sitesi Rest of World’e verdiği röportajda, İsrail’in Gazze’ye yönelik saldırıları karşısında Büyük Teknoloji sektöründeki kariyerini geride bırakmaya karar verdiğini söyledi.
Ona göre popüler platformlardaki yaygın sansür uygulamaları da bu kararda belirleyici oldu. Hijazi, motivasyonunu şu sözlerle anlattı: “Artık dayanamaz hâle gelmiştim, Gazze’de aile üyelerimi kaybettim ve buna ortak olmak istemedim. ‘Bununla işim bitti, faydalı hissetmek istiyorum’ dedim. Piyasada bir boşluk gördüm; birçok insan içeriklerinin sansürlendiği Büyük Teknoloji platformlarına neden bir alternatif olmadığını soruyordu. Ben de ‘neden kendi platformumuzu kurmuyoruz?’ diye düşündüm. Kolları sıvadım ve yaptım.”
Geçtiğimiz 2025 yılında BM Filistin Özel Raportörü Francesca Albanese, IBM ve bazı büyük teknoloji şirketlerini İsrail’in Gazze’deki politikalarına ortak olmakla suçlamıştı. Instagram, X ve TikTok gibi platformlar da Filistin yanlısı içeriklere gölge yasak (shadow ban) uygulamakla itham ediliyor. UpScrolled ise yalnızca ağır yasa dışı içerikleri denetlediğini, bunun dışında müdahalede bulunmadığını belirtiyor.
UpScrolled “Kronolojik Akış” Baz Alınarak Tasarlandı
Hijazi, uygulamanın algoritmasının kullanıcıları sürekli kaydırmaya teşvik edecek şekilde tasarlanmadığını vurguluyor. “Bunu yapmayı bilmediğimiz için değil, yapmak istemediğimiz için.” diyen Hijazi, bu tür algoritmaların özellikle gençler üzerindeki zihinsel etkilerine dikkat çekiyor.
UpScrolled, kronolojik akış özelliğini tamamen koruduğunu söylüyor. Uygulamanın “Keşfet Sayfası”nda yer alan içerikler şu an etkileşime göre sıralanıyor; ancak ekibin yapay zekâ destekli farklı modelleri test ettiği belirtiliyor. Platform, kendisini “gizli algoritmalara ya da dış gündemlere değil, kullanıcılarına ait” bir alan olarak tanımlıyor.
UpScrolled Kaç Kişi Tarafından İndirildi?
Pazarlama istihbarat firması Sensor Tower’a göre UpScrolled, Haziran 2025’teki lansmanından bu yana ABD’de yaklaşık 400 bin, küresel ölçekte ise 700 bin kez indirildi. İndirmelerin büyük bölümü, TikTok’un ABD anlaşmasını imzaladığı 21-27 Ocak tarihleri arasında gerçekleşti.
28 Ocak’ta UpScrolled, ABD App Store’da Meta’nın Threads, WhatsApp ve TikTok uygulamalarını geride bıraktı. Android işletim sistemine sahip cihazlara yönelik uygulamaları sunan Google Play’de altıncı sırada yer aldı. Uygulama Kanada, Birleşik Krallık ve Avustralya’da da yoğun ilgi gördü.
Uygulamayı kullanan isimler arasında, Temmuz 2025’te Gazze Özgürlük Filosu adlı sivil insani yardım filosuna katılan Amerikalı aktivist Chris Smalls ve Brooklyn Nine-Nine televizyon dizisinde rol alan Yahudi-Amerikalı oyuncu Jacob Berger gibi bazı kamuoyunca tanınan isimler de bulunuyor. (P)
