Yemen’de yaşayan Muhammed, geçici bir eğitim merkezinde derslere katılabilmek için her gün kilometrelerce yol gidiyor. Temmuz ayında kendisini ziyaret eden Save the Children International Genel Müdürü Inger Ashing’le liderlik üzerine okuduğu kitaplardan konuşmuş, ona kitap tavsiye etmiş. Ardından her yıl sınavlarında bilerek başarısız olduğunu anlatmış. Ashing’in aktardığına göre Muhammed, sınavlarını geçerse okuldan ayrılmak zorunda. Okuldan ayrıldığında ise silahlı çatışmanın içine çekilmekten ya da tehlikeli bir işte çalışmak zorunda kalmaktan korkuyor.
Ashing’in 19 Kasım’da yayımlanan Save the Children’ın raporun önsözünde anlattığı Muhammed, savaşın eğitime nasıl bir anlam yüklediğini gösteriyor. Oslo Barış Araştırmaları Enstitüsünün (PRIO) rapor için hazırladığı tahmine göre 2025’te dünya genelinde 589 milyon çocuk, en az bir kişinin öldüğü bir çatışma olayının meydana geldiği yere 50 kilometre veya daha yakın bir mesafede yaşıyordu. Bu, kayıtların başladığı 1990’dan bu yana görülen en yüksek sayı. Bir önceki yıl için güncellenen tahmin 550 milyondu.
Afrika’da 260 Milyon Çocuk Çatışma Bölgelerinde
Çatışmaların çocukların yaşadığı yerlere ne ölçüde yayıldığını anlamak için nüfus içindeki paylarına bakmak gerekiyor. PRIO araştırmacıları Gudrun Østby ve Siri Aas Rustad’ın ortak değerlendirmesine göre, 1990’ların ortasında dünya çocuk nüfusunun yaklaşık yüzde 10’u çatışma bölgelerinde yaşıyordu. 2025’te bu oran yüzde 23,4’e ulaştı. Aynı yıl Uppsala Üniversitesi, en az bir tarafında bir devletin bulunduğu 65 silahlı çatışma kaydetti. Bu da üniversitenin 1946’ya uzanan veri serisindeki en yüksek sayı.
Çatışma bölgelerinde yaşayan çocukların sayısı bakımından Afrika, 260 milyonla ilk sırada. Kıtada 2010’da yaklaşık her sekiz çocuktan biri çatışmaya yakın bir yerde yaşarken 2025’te bu oran her beş çocuktan ikisine yükseldi. Orta Doğu’da ise çatışma bölgelerinde yaşayan çocukların sayısı tek bir yılda 52 milyondan 67 milyona çıktı. Bölgedeki çocukların yüzde 40,2’si çatışma alanlarında yaşıyor.
Østby ve Rustad, bir çocuğun çatışma bölgesinde yaşamasının sonuçlarının ölüm ve yaralanma kayıtlarına sığmadığına dikkat çekiyor. Aileler sağlık merkezlerine ulaşamadığında çocukların aşıları aksıyor. Temiz su ve yeterli gıda bulmak zorlaştıkça önlenebilir hastalıklar da ölümcül hâle gelebiliyor. Østby, raporla birlikte yayımlanan basın açıklamasında bu etkilerin ne kadar sürebileceğini şöyle ifade ediyor: “Çatışma bölgelerindeki çocukları korumak için daha fazla çaba gösterilmezse bugünkü savaşların sonuçları onlarca yıl hissedilecek.”
Çocuklara Yönelik Ağır İhlallerin Üçte Biri Filistin Topraklarında
Save the Children, Birleşmiş Milletler (BM) kayıtlarından hareketle 2025’te doğrulanan 38.967 ağır ihlal tespit etti. Öldürüldüğü doğrulanan çocuk sayısı 6.266, ağır yaralananların sayısı ise 7.958. Ayrıca 5.128 çocuğun kaçırıldığı, 6.576 vakada çocukların silahlı kuvvetler veya gruplar tarafından saflara alındığı ya da kullanıldığı belgelendi. Bazı çocuklar birden fazla ihlale maruz kaldı. Kuruluşun toplamı, okul ve hastanelerin askerî amaçlarla kullanıldığı olayları da içerdiği için BM’nin kendi raporundaki 38.558 ihlalden farklılaşıyor.
İşgal altındaki Filistin topraklarında doğrulanan 12.449 ağır ihlal, dünya toplamının yaklaşık üçte birini oluşturuyor. Filistin’i Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Nijerya izliyor. Bu üç yerde kaydedilen vakalar, dünya genelindeki ağır ihlallerin yüzde 49’una karşılık geliyor. Gazze’deki çocukların durumunu Associated Press’e değerlendiren Save the Children Bölge Direktörü Ahmad Alhendawi, 2026’da koşullarda çok az iyileşme gördüklerini söyledi. Alhendawi’ye göre yaralı olarak hayatta kalan çok sayıda çocuk, hem annesini hem babasını kaybetmiş durumda.
Son on yıldaki en belirgin değişim, insani yardıma erişimde yaşandı. Çocukların yardıma erişiminin engellendiği doğrulanmış olayların sayısı 2015’te 509 iken 2025’te 8.322’ye çıktı. BM’nin ayrıntılı dökümüne göre, işgal altındaki Filistin topraklarında kaydedilen 5.946 olayın 4.080’i Doğu Kudüs dâhil Batı Şeria’da, 1.866’sı Gazze’de meydana geldi. BM bu olayların 5.716’sını İsrail ordusu ve güvenlik güçlerine, 212’sini İsrailli yerleşimcilere atfetti.
Yardımın engellenmesi, bir çocuğun tedavisi için gereken malzemenin aylarca sınırda beklemesi anlamına da gelebiliyor. Save the Children’ın Birleşik Krallık şubesinin 18 Kasım’da yayımladığı incelemeye göre, Gazze’ye gönderilmek istenen bir protez sevkiyatı altı ay içinde dört kez geri çevrildi. Kuruluş, yeni doğan bebekler için oksijen ve çocuk ilaçlarının da İsrail makamlarının çift kullanımlı malzemelere uyguladığı kısıtlamalar nedeniyle geciktiğini ya da bölgeye alınmadığını bildiriyor.
Savaş Şiddetlendikçe İhlalleri Belgelemek Zorlaşıyor
Sudan’da doğrulanmış ağır ihlallerin toplamı 2024’te 2.173 iken 2025’te 1.889’a geriledi. Oysa aynı dönemde çocuk kaçırma vakaları 57’den 137’ye, çocuklara yönelik cinsel şiddet vakaları 74’ten 193’e yükseldi. Rapora göre şiddet yoğunlaştıkça gözlemcilerin bölgeye girmesi, ailelerin güvenle bildirimde bulunması ve tanıklıkların doğrulanması güçleşiyor. Bu nedenle kayıtlardaki düşüş, sahada çocukların daha güvende olduğu sonucunu çıkarmaya yetmiyor.
Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde de çocuklara yönelik doğrulanmış cinsel şiddet vakaları bir yılda 358’den 592’ye çıktı. Kuruluşun ülkedeki saha yöneticisi Katharina von Schroeder, cinsel saldırı sonucu hamile kaldıktan sonra aileleri tarafından dışlanan üç genç kızla görüştüğünü anlattı. Von Schroeder’e göre damgalanma korkusu pek çok çocuğun yaşadıklarını anlatmasını engelliyor. Kayıtlara geçenler, onun ifadesiyle “sahada gerçekte yaşananların ancak çok küçük bir bölümü.”
Okul Yeniden Açıldığında Çocuklar Geri Dönebiliyor mu?
Raporda okul ve hastanelere yönelik saldırılar ile bu tesislerin askerî amaçla kullanıldığı 2.930 olay kayda geçti. Bunların 837’si işgal altındaki Filistin topraklarında, 643’ü Ukrayna’da belgelendi. Gazze’de yaşayan 13 yaşındaki Amjad, okulun kapanmasıyla neyi kaybettiğini birkaç kelimeyle anlatıyor: “Benim için okul sadece matematik ve Arapça değil. Okul hayattır.”
Østby ve üç meslektaşı, İran’ın Minab kentinde bir kız ilkokulunun 28 Şubat 2026’da bombalanmasının ardından yayımladıkları ayrı bir değerlendirmede, okullara yönelik saldırıların etkisini yıllar sonra dahi izlemenin mümkün olduğunu aktarıyor. Araştırmacıların kuzey Uganda’da görüştüğü bir öğretmen, saldırılardan sonra pek çok anne babanın çocuklarını yeniden okula göndermeye cesaret edemediğini anlatmış. 1996’da 139 kız öğrencinin kaçırıldığı bir okulun eski öğrencisi ise aradan onlarca yıl geçmesine rağmen aynı şeyin tekrarlanacağı korkusunun hâlâ “duvarlara sindiğini” söylemiş.
Save the Children Almanya Genel Müdürü Florian Westphal, raporun Almanya’nın dış ve güvenlik politikasına da yön vermesi gerektiğini söylüyor. Kuruluşun hükûmetlere çağrısı, ağır ihlallerin soruşturulmasının yanı sıra çocukların yıllara yayılan ihtiyaçlarının da karşılanması. Uzvunu kaybetmiş bir çocuğun büyüdükçe protezinin yenilenmesi, yerinden edilmiş bir öğrencinin güvenli biçimde okula dönebilmesi ve şiddete maruz kalan çocukların psikososyal desteğe erişebilmesi bu ihtiyaçlar arasında.










