Birleşik Krallık Dışişleri Bakanı Ed Miliband’ın 17 Kasım’da açıkladığı yaptırımlar, Batı Şeria’daki yerleşimler için konut ve altyapı inşa eden, mahalle tasarlayan ve bu konutları yurt dışında pazarlayan şirketleri hedef alıyor. Bakanlık, İsrail hükûmetinin son dört yılda önceki yirmi yılın toplamından daha fazla yerleşime onay verdiğini bildirdi. Londra, şirketlerin finansmana erişimini kısıtlayarak yeni inşaatları zorlaştırmayı amaçlıyor.

Paket, Birleşik Krallık’ın eylülde duyurduğu politika değişikliğinin ardından yerleşimlerin genişletilmesine karşı aldığı ilk yaptırım kararı. Ekim ayında parlamentoya sunulan düzenleme, hükûmete uluslararası insancıl hukukun ciddi ihlallerine katılan kişi ve kuruluşları, dünyanın neresinde faaliyet gösterirlerse göstersinler, yaptırım listesine alma yetkisi tanıyor.

Yaptırımlar İsrailli Şirketler İçin Ne Anlama Geliyor?

Kararla birlikte dokuz kuruluşun Birleşik Krallık’ın yetki alanındaki varlıkları donduruluyor. Bu kuruluşlara doğrudan veya dolaylı yoldan para, kredi ya da başka ekonomik kaynak sağlanması yasaklanırken şirket yönetiminde görev almalarına da kısıtlama getiriliyor. Örneğin bir İngiliz bankası, listedeki bir şirkete yeni kredi açamayacağı gibi hesabındaki parayı da şirketin kullanımına sunamıyor. Mali kısıtlamalar, Birleşik Krallık vatandaşlarının ve bu ülkede kurulu şirketlerin yurt dışındaki işlemleri için de geçerli.

Resmî yaptırım listesinde her şirketin yerleşimlerde üstlendiği iş ayrı ayrı belirtiliyor. Har Hevron Development Company, Batı Şeria’nın güneyindeki yerleşimlere ve ileri karakollara konut sağlıyor, altyapı işlerini yürütüyor. Ami Gvirtzman Architects, aralarında Tekoa ve Efrat’ın da bulunduğu yerleşimler için konut, mahalle ve kamu altyapısı tasarlıyor. S.A.G. (Velvel) ise Efrat, Şilo ve Eli’de konutların yanı sıra kamu binaları inşa ediyor. Listede ayrıca Hemdat Shomron, Lev HaHar Yazamut, Ariel Residential Judea & Samaria ve Z.F. Building Company yer alıyor.

Sekizinci şirket Harey Zahav, Batı Şeria’daki konutları Amerikalı alıcılara da pazarlıyor. The Key’in incelediği İngilizce reklamlarda şirket, “Amerikan tarzı evler” ve İngilizce konuşulan bir çevre vadediyor. Londra, yerleşimlerdeki gayrimenkuller için Birleşik Krallık’ta reklam hizmeti verilmesini ve yerleşimlerde üretilen malların ithalatını yasaklayacak ayrı bir düzenleme hazırlıyor. Her iki tedbir de henüz yürürlüğe girmedi. Hükûmet, 1967 öncesindeki ateşkes hattı olan Yeşil Hat içinde İsrail’le ticareti teşvik etmeyi sürdüreceğini açıkladı.

E1 İhalesinde Tekliflerin Açılması Ertelendi

Miliband’ın şirketlere uyarısı özellikle Doğu Kudüs ile İsrail’in Ma’ale Adumim yerleşimi arasındaki E1 projesine yönelikti. Toplam 3.401 konutun planlandığı bu koridorda yapılaşma, Batı Şeria’nın kuzeyindeki Ramallah ve Nablus ile güneyindeki Beytüllahim ve El Halil arasındaki toprak bütünlüğünü bozabilir ve Doğu Kudüs’ün Batı Şeria’yla bağlantısını kesebilir. Miliband şirketlere, “Teklif vermeyin, inşa etmeyin, iki devletli çözümün yıkımından kâr elde etmeyin.” diye seslendi.

Aynı gün İsrail Başsavcısı Gali Baharav-Miara, projenin 1.234 konutluk bölümüne ilişkin ihale zarflarının yeni hükûmet kurulana kadar kapalı tutulmasına karar verdi. Zarfların 19 Kasım’da açılması bekleniyordu. Başsavcılığa göre geçici hükûmetin müteahhitlerle bağlayıcı sözleşmeler imzalaması, seçimden sonra kurulacak hükûmetin proje hakkında karar verme yetkisini sınırlayacaktı. İsrailli barış örgütü Peace Now, ertelemeyi memnuniyetle karşıladı ve yeni hükûmete ihaleyi tümüyle iptal etme çağrısında bulundu.

Gazze’ye Yardım Konvoylarını Engelleyen Tzav 9 da Listede

İngiltere Dışişleri Bakanlığına göre Tzav 9, Gazze’ye gıda, su ve yakıt taşıyan konvoyları durdurmak için sınır kapılarında, limanlarda ve yardım güzergâhlarında eylemler düzenledi. Bakanlık, grubun ekim ayında da konvoyların geçişini engellediğini bildirdi. Avrupa Birliği, yardım kamyonlarına yönelik saldırılara ve taşınan gıdaların imhasına katıldığı gerekçesiyle Tzav 9’u Temmuz 2024’te yaptırım listesine almıştı.

BM İnsani İşler Koordinasyon Ofisinin kasım ayındaki sel baskınlarına ilişkin raporuna göre, Gazze’de yaklaşık 1,4 milyon kişi çadırlarda veya derme çatma barınaklarda yaşarken 150 binden fazla çadır ve 300 bin branda bölge dışında sevkiyata hazır bekliyordu. BM, İsrail’in malzeme ve ekipman girişine getirdiği kısıtlamalar ile finansman açığı nedeniyle yardım kuruluşlarının yağışlar başlamadan önce Gazze’ye yeterince malzeme sokamadığını bildirdi.

Filistin Daha Geniş Yaptırım İstedi, İsrail Karşı Tedbir Alacağını Bildirdi

Filistin Dışişleri Bakanlığı, özellikle E1 ihalesine katılmayı düşünen şirketlere verilen mesajı olumlu buldu. Bakanlık, diğer devletleri de yerleşimleri finanse eden veya genişlemelerini kolaylaştıran kişi ve kurumlara yaptırım uygulamaya çağırdı. Açıklamada Uluslararası Adalet Divanının 19 Temmuz 2024 tarihli danışma görüşüne atıf yapıldı. Divan, devletlerin İsrail’in işgal altındaki Filistin topraklarındaki hukuka aykırı varlığını sürdürmesine yardım etmeme yükümlülüğü bulunduğunu belirtmişti.

İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Sa’ar ise kararı, yasalara uygun çalıştığını savunduğu özel şirketlere karşı “düşmanca bir adım” olarak niteledi. Sa’ar, İsrail’in karşı tedbir alacağını ve Batı Şeria’daki yerleşimleri güçlendirmenin yeni yollarını değerlendireceğini söyledi.

Yaptırımların Dışında Kalan İsrailli Yetkililer

İngiltere’de iki devletli çözümü savunan Yahudi kuruluşu Yachad’ın yöneticisi Hannah Weisfeld, yaptırımlara destek verdi. Weisfeld’e göre paket, diplomatik çözüm ihtimalini zayıflatan ve Gazze’deki insani krizi derinleştiren kuruluşları hedef alıyor. Londra, Haziran 2025’te Filistinli sivillere karşı şiddeti teşvik ettikleri gerekçesiyle İsrailli bakanlar Itamar Ben-Gvir ve Bezalel Smotrich’e kişisel yaptırım uygulamıştı. Kasım paketinde ise hiçbir İsrailli kamu görevlisi yer almıyor.

İngiltere’deki Filistin Dayanışma Kampanyası (PSC), 18 Kasım tarihli açıklamasında bu tercihi eleştirdi. Örgüte göre Tzav 9’a uygulanan yaptırım, yardım kamyonlarının önünü kesenleri hedef alırken Gazze’ye hangi malzemelerin girebileceğine karar veren yetkilileri kapsam dışında bırakıyor. PSC, Batı Şeria’da da yerleşimlere onay veren İsrail hükûmetinin sorumluluğuna dikkat çekti. Örgüt, Birleşik Krallık’tan İsrail’in uluslararası hukuk ihlallerine katkıda bulunan ticari faaliyetleri durdurmasını, İsrail’e silah satışını ve bu ülkeden silah alımını yasaklamasını istedi. (P)