Araba Üretimini Durduracak Volkswagen Fabrikası İsrail İçin Silah Üretmeyi Planlıyor
Otomobil üretimini durdurmaya hazırlanan Volkswagen’ın Osnabrück şehrindeki fabrikasında İsrail'e satılmak üzere askerî üretim yapılması ihtimali, kentte tepki ve endişe yaratırken, uzmanlar bu tür bir iş birliğinin uluslararası hukuk ihlali anlamına geleceği uyarısında bulunuyor.
Alman otomotiv devi Volkswagen’ın Aşağı Saksonya’daki Osnabrück fabrikasının geleceğine ilişkin ortaya atılan savunma sanayii odaklı dönüşüm iddiaları, kentte hem işçiler hem de bölge sakinleri arasında yoğun bir tartışma başlattı. Otomobil üretiminin 2027 sonrası için belirsizleştiği tesiste, sivil üretimden askeri üretime geçiş ihtimali, yalnızca ekonomik değil aynı zamanda etik ve siyasi boyutlarıyla da gündeme taşındı.
Araba Üretimini Bırakan Volkswagen Fabrikası İsrail İçin Savunma Sistemi Üretecek
Financial Times’ın konuya araba üreticisi firmadan kaynaklara dayandırdığı haberine göre Volkswagen (VW), fabrikanın geleceğini güvence altına almak amacıyla İsrailli savunma şirketi Rafael Advanced Defense Systems ile stratejik bir iş birliği ihtimalini değerlendiriyor. Haberde, söz konusu iş birliği kapsamında “Demir Kubbe” hava savunma sistemine ait fırlatma rampaları ve nakliye araçları gibi bileşenlerin Osnabrück tesisinde üretilebileceği öne sürüldü. Uluslararası ve ulusal basına yansıyan bu iddia, Volkswagen’ın II. Dünya Savaşı sonrası dönemde savunma üretiminden uzak duran kurumsal çizgisinde önemli bir kırılma anlamına gelebileceği için ayrıca dikkat çekiyor.
Basından gelen sorulara Volkswagen yönetimi iddiaları kesin biçimde doğrulama yapmadı. Verilen cevaplarda yönetim, fabrikanın geleceğine dair “açık uçlu bir değerlendirme süreci” yürütüldüğünü kabul ediyor. Şirket tarafından yapılan açıklamalarda, Osnabrück tesisinde otomobil üretiminin 2027’de sona ermesinin planlandığı ve bu tarihten sonra fabrikanın nasıl değerlendirileceğine dair farklı seçeneklerin masada olduğu belirtiliyor.
Şirket ayrıca doğrudan silah üretiminin şirket politikası kapsamında “dışlandığını” ifade etse de, savunma sanayii aktörleriyle temas kurulduğunu yalanlamıyor. Bu durum, iddiaların tamamen spekülatif olmadığını, ancak henüz kesinleşmiş bir dönüşüm planı da bulunmadığını gösteriyor. Yaklaşık 2 bin 300 çalışanın istihdamını ilgilendiren bu süreçte, fabrikanın satışı, yeniden yapılandırılması ya da farklı sektörlere açılması gibi alternatifler eş zamanlı olarak değerlendiriliyor.
Fabrika İşçileri ve “Barış Şehri” Osnabrück’ün Sakinleri Tepkili: “Alternatif Silah Üretmek Olmamalı”
Tesisin geleceğine ilişkin belirsizlik, özellikle işçiler açısından doğrudan bir geçim meselesine dönüşmüş durumda. Ancak sahadaki tepkiler, savunma sanayiine yönelmenin “çözüm” olarak görülmediğini ortaya koyuyor. Başka bir araba üretimi fabrikasında 12 yıldır işçi olarak çalışan Paul Streif ise, Volkswagen’ın savunma üretimine yönelmesi ihtimaline açık şekilde karşı çıkarak, “Savaş gereçleri üretmek istihdamı güvence altına almak yerine daha büyük çatışmaların önünü açabilir.” değerlendirmesinde bulundu. “Bu bir alternatif değil.” diyen Streif’e göre işçilere sunulan seçenekler daraltılmış durumda ve gerçekçi alternatifler yeterince tartışılmıyor.
Volkswagen’dan ayrıldıktan sonra farklı bir sektöre geçen Serkan Gülşen de fabrikanın kapanma sürecinde yüzlerce işçinin sözleşmesinin yenilenmediğini hatırlatarak, savunma sanayii seçeneğinin istihdam açısından da güvenilir bir çözüm sunmadığını savundu. Gülşen, daha önce Alman savunma şirketi Rheinmetall ile olası bir iş birliğinin de gündeme geldiğini, ancak bu modelde mevcut işçilerin dışarıda bırakılmasının planlandığını ifade etti. Ona göre savunma üretimi, iş güvencesi sağlamaktan çok yeni bir belirsizlik yaratma riski taşıyor.
Osnabrück kentinde tartışma yalnızca ekonomik bir dönüşüm ekseninde ilerlemiyor. Şehrin girişindeki “Osnabrück – Barış Şehri” tabelasına eklenen soru işareti, bu dönüşüm ihtimaline yönelik sembolik bir itirazın ifadesi hâline geldi. Şehir sakinleri, tarihsel olarak barışla özdeşleşen bir kentin savunma üretimiyle anılmasının ciddi bir kimlik kırılması yaratacağını düşünüyor. Bu sembolik müdahale, yerel düzeydeki huzursuzluğun görünür hale geldiği en çarpıcı örneklerden biri olarak öne çıkıyor.
Kentteki tepkilerin önemli bir bölümü, doğrudan İsrail bağlantısı üzerinden şekilleniyor. Osnabrück’te yaşayan Hasan Bozan, Gazze’de devam eden savaş ve sivil kayıplar karşısında Almanya’nın İsrail’e askerî katkı sunabilecek yeni üretim hatlarına yönelmesini kabul edilemez bulduğunu dile getirdi. Bozan, bu yaklaşımın yalnızca siyasi değil aynı zamanda ahlaki bir mesele olduğunu vurguladı.
Bu tepkiler, Almanya genelinde son yıllarda yoğunlaşan daha geniş bir tartışmanın yerel yansıması niteliğinde. Almanya, ABD’nin ardından İsrail’in en büyük silah tedarikçilerinden biri konumunda bulunuyor. Gazze’deki operasyonlar sonrası bu ihracatın hukuki ve etik boyutu daha sık sorgulanmaya başlanırken, kamuoyunda daha sıkı denetim çağrıları da artıyor.
Osnabrück’ün “Barış Şehri” sloganlı giriş tabelasına yapıştırılan soru işareti. | Fotoğraf: Sinan Karamurat – AA.
Kârları Düşen Volkswagen 5o Bin Kişiyi İşten Çıkaracağını Açıkladı
Şu aşamada Volkswagen ile Rafael Advanced Defense Systems arasında kesinleşmiş bir anlaşma bulunmuyor. Ancak şirket yönetiminin savunma sanayii aktörleriyle temaslarını kabul etmesi ve uluslararası basında yer alan iddiaların artması, belirsizliğin kısa vadede ortadan kalkmayacağını gösteriyor.
Bu arayışın arka planında ise Volkswagen’ın son dönemde karşı karşıya kaldığı ciddi ekonomik baskılar yer alıyor. Şirketin 2025 kârının yaklaşık yüzde 44 düşerek 6,9 milyar avroya gerilemesinin ardından, geçtiğimiz günlerde, Volkswagen’in 2030’a kadar Almanya’da 50 bin kişiyi işten çıkarmayı planladığı açıklandı. Avrupa’nın en büyük otomobil üreticisinin bu sert küçülme programı, Osnabrück gibi tesisler için alternatif üretim modellerinin neden daha agresif biçimde gündeme geldiğini de açıklıyor.
Mahkeme İsrail’e Silah Satışını Hükûmetin Takdirine Bıraksa da Hukuki Tartışma Bitmedi
Silah ihracatı tartışmasının hukuki boyutu da giderek daha fazla öne çıkıyor. Almanya Federal Anayasa Mahkemesinin 2026 başında verdiği karar, bu alandaki sınırları yeniden gündeme taşıdı. Mahkeme, Gazze’de yaşayan bir Filistinlinin Almanya’nın İsrail’e silah ihracatına karşı yaptığı başvuruyu esastan incelemeden reddetti. Kararda, devletin insan haklarını koruma yükümlülüğü bulunduğu kabul edilmekle birlikte, dış ve güvenlik politikasının yürütmeye geniş bir takdir alanı tanıdığı vurgulandı.
Bu tartışmalar sürerken, olası bir Volkswagen ve Rafael Advanced Defense Systems arasındaki iş birliğinin uluslararası hukuk açısından doğurabileceği sonuçlara ilişkin uyarılar da geldi. Katar’daki Northwestern Üniversitesinden Dr. Torsten Menge, böyle bir askerî iş birliğinin Almanya’nın uluslararası yükümlülükleriyle bağdaşmayabileceğini belirterek, “aktif olarak soykırım işleyen ve etnik temizlik uygulayan bir devletle askeri ya da güvenlik alanında iş birliği yapılmasının hem uluslararası hukuka hem de Alman iç hukukuna aykırı olabileceğini” söyledi. Menge, Uluslararası Adalet Divanının 2024 tarihli görüşüne atıfla, üçüncü devletlerin bu tür durumlarda destek sağlamama yükümlülüğü bulunduğunu hatırlattı.
Kanadalı hukukçu Aidan Simardone ise tartışmayı şirket sorumluluğu boyutuna taşıyarak, özel şirketlerin de uluslararası hukuk kapsamında sorumlu tutulabileceğine dikkat çekti: “Şirketlerin tüzel kişiliği yani hakları ve borçları var. Bir şirket, İsrail gibi sadece insan hakları ihlallerine değil insanlığa karşı suçlara karışmış bir ülkeye silah gönderdiğinde ve silahların insanlığa karşı suçlarda kullanıldığını bildiğimizde o noktada bir şirket sorumlu tutulabilir.”
Simardone’a göre, bir şirketin insanlığa karşı suçlarla ilişkilendirilen bir devlete silah veya askerî bileşen sağlaması ve bu ekipmanların bu suçlarda kullanıldığının bilinmesi durumunda, şirketler doğrudan sorumlulukla karşı karşıya kalabilir. Simardone’ye göre Volkswagen’ın en büyük hissedarlarından birinin Alman kamu otoritesi olması, olası bir iş birliğinin yalnızca ticari değil, aynı zamanda siyasi ve hukuki sonuçlar doğurabileceği yönündeki tartışmaları daha da derinleştiriyor. (P/AA)
