Türkiye’de Emeklilik Sistemi ve Yurt Dışı Sürelerinin Borçlanılması (3201 Sayılı Kanun)
Avrupa’da yaşayan binlerce insan, yurt dışı borçlanması ile prim günlerini tamamlayarak Türkiye’de emeklilik hakkı kazanabiliyor. Peki süreç nasıl işliyor? Kimler yurt dışı borçlanması ile emekli olabilir?
Türkiye’de sosyal güvenlik ve emeklilik sistemi, çalışanların yaşlılık, malullük ve ölüm gibi risklere karşı sosyal güvenlik ve gelir güvencesi elde etmelerini sağlayan düzenlemeler bütünüdür. Bu sistemin temel amacı, bireylerin çalışma hayatı boyunca yaptıkları prim ödemelerine dayanarak emeklilik hakkı kazanmalarını ve yaşamlarının ileriki dönemlerinde düzenli bir gelir almalarını temin etmektir.
Sosyal güvenlik sistemi birincil olarak 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu çerçevesinde zorunlu sigorta esasına göre işler. Yani çalışanlar ve işverenler, prime tabi kazançlar üzerinden düzenli prim öderler ve bu primler karşılığında emekli olma, malullük, ölüm gibi sigorta kollarından yararlanırlar. Emeklilik için gerekli prim gün sayısı, yaş ve sigortalılık süresi gibi şartlar bu kanunla düzenlenir.
Ancak Türkiye’de yaşayanların yanı sıra yurt dışında çalışan veya ikamet eden Türk vatandaşları için de emeklilik haklarının korunması ihtiyacı doğmuştur. Bu ihtiyaca cevap olarak çıkarılan 3201 sayılı Kanun, yurt dışında geçen sürelerin belirli şartlarda Türkiye’de sigortalı gibi sayılmasını sağlayan hukuki bir çerçeve sunar. Bu kanuna ve yurt dışındaki Türk vatandaşları için Türkiye’de emeklilik imkânlarına birlikte bakalım.
Türkiye’de Emeklilik Sistemi Nasıl İşliyor?
Türkiye’de emeklilik sistemi, zorunlu sigorta primi esasına göre yürütülür. Çalışanlar ve işverenler; yaş, malullük veya ölüm hallerine esas teşkil eden primleri öderler ve prim ödeme gün sayısına göre emeklilik hakkı kazanırlar.
Türkiye’de sigorta başlangıcı 2008 sonrasında olanlar için emeklilik yaşı şartı kadınlarda 58, erkeklerde ise 60’tır. Bu kesimin emeklilik olabilmesi için gerekli prim gün sayısı ise 7.200’dür. 2035 yılından itibaren ise Türkiye’de emeklilik yaşı kademeli olarak artacak ve 65 yaşta sabitlenecektir.
Türkiye’de emeklilik sisteminin temelde üç temel unsuru vardır. Bunlar, prim ödeme gün sayısı, yaş şartı ve sigortalılık süresidir. Prim ödeme gün sayısı kapsamında Türkiye’de emeklilik için belirli bir süre prim ödenmiş olması gerekir. Bunun dışında belirli yaşa ulaşmak emeklilik hakkı için şarttır ve bu yaş sigortalılık başlangıç tarihine göre değişir. Son olarak da kişinin emekli olabilmesi için belirli bir süre sigortalı olması gereklidir.
Bu sistem zorunlu sigortalılık, isteğe bağlı sigorta, tarım sigortası gibi farklı kategorilere ayrılabilir. Ancak genel çerçeve, prim ödeyen herkesin emeklilik hakkı elde etmesi üzerine kuruludur.
Yurt Dışında Geçen Süreler Türkiye’de Nasıl Değerlendirilir?
1985 yılında yürürlüğe giren 3201 sayılı “Yurt dışında Çalışan Türk Vatandaşlarının Yurt dışında Geçen Sürelerinin Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkında Kanun”, Türk vatandaşlarının yurtdışında geçen çalışma ya da ev hanımı sürelerinin Türkiye’de “sigortalı gibi” kabul edilmesi imkânını düzenler. Bu düzenleme ile yurt dışında geçirilen süreler, geriye dönük olarak Türkiye’deki emeklilik statüsüne saydırılabilir. Bu kanunun temel amacı; yurt dışında uzun süre bulunup Türkiye’de sigortalılık ve emeklilik hakkı elde edemeden kalan vatandaşların haklarının korunmasıdır.
Bu çerçevede kişi, belirli koşullarla yurt dışında geçen sürelerini borçlanarak Türkiye’de geçmiş gibi saydırabilir. Kanun; yurt dışında çalışan Türk vatandaşları ile doğumla Türk vatandaşı olup vatandaşlık izni ile ayrılan (mavi kartlı) kişilere uygulanır. Ayrıca hak sahipleri de bazı koşullarda bu haktan yararlanabilir.
Yurt Dışı Borçlanma Şartları Nelerdir?
Yurt dışı hizmet borçlanması yapılabilmesi için aşağıdaki şartların birlikte yerine gelmesi gerekmektedir:
- Türk vatandaşı olmak veya doğumla Türk vatandaşı olup izinle vatandaşlıktan ayrılmak (mavi kartlılar)
- Yurt dışı sürelerini belgelendirmek
- Yazılı başvuru yapmak
- Borçlanılacak sürelerin ilgili kanun kapsamına girmesi
- Kanun kapsamında, yurt dışında geçen sigortalılık, işsizlik araları (her birinde en fazla 1 yıl) ve ev hanımlığı süreleri borçlanılabilir.
Türkiye’de Emekli Olmak İçin Borçlanılabilecek Süreler Hangileridir?
-
- Yurt dışında çalışılan süreler
- Çalışmalar arasındaki bir yıl kadar olan işsizlik süreleri
- Ev hanımı olarak geçirilen süreler
- Bunlardan hariç olarak aşağıdaki süreler ise borçlanma kapsamı dışında tutulur:
- 18 yaşından önceki dönemler
- Türk vatandaşlığından önce veya sonra olan süreler
- Türkiye’de prim ödenmiş süreler
Borçlanma Tutarı Nasıl Hesaplanır?
2026 yılı itibarıyla yurt dışı borçlanma tutarları aşağıdaki gibi belirlenmiştir:
- En düşük günlük borçlanma tutarı: 495,45 TL
- En yüksek günlük borçlanma tutarı: 4.459,05 TL
Borçlanma tutarının hesabı ise şöyle yapılır: Borçlanılacak gün sayısı ile seçilecek günlük prime esas kazanç çarpılır. Bu sayı da yüzde 45 ile (ya da yürürlükteki uygulamaya göre yüzde 32 ila yüzde 45 arası oranla) çarpılır. Borçlanma sonrası tahakkuk ettirilen tutar, tebliğ tarihinden itibaren 3 ay içinde ödenmelidir; aksi hâlde borçlanma işlemi geçersiz sayılır.
Yurt Dışından Emeklilik Hakkı Nasıl Tespit Edilir ve Aylık Başvurusu Nasıl Yapılır?
Borçlanma yapıldıktan sonra kişi, Türkiye’de geçerli emeklilik şartlarını sağlaması hâlinde yaşlılık aylığı, malullük veya ölüm aylığı talebinde bulunabilir. Borçlanılan süreler, Türkiye’de sigorta geçmişi gibi değerlendirilir ve sigortalılık gün sayısına eklenir.
Emekli aylığının bağlanması için:
- Türkiye’ye kesin dönüş yapılmış olması,
- Aylığa hak kazanacak prim gün sayısına ulaşılmış olması,
- Gerekli yaş ve sigortalılık sürelerinin sağlanması,
- Yazılı başvuru yapılması gerekir.
Emekli Aylığı Hangi Durumlarda Kesilir?
Emekli olduktan sonra yurt dışında çalışmaya devam edilmesi veya ikamete dayalı sosyal yardım/sigorta ödeneği alınması hâlinde Türkiye’deki emeklilik aylığı kesilebilir. Ancak Türkiye’de çalışma durumunda SGK tarafından belirlenen koşullarda sigorta destek primi ödenirse aylık kesilmez.
Özetle yurt dışı hizmet borçlanması, Türkiye’deki emeklilik sisteminde önemli bir hak olarak yer alır. Bu düzenleme ile kişinin yurt dışında geçirdiği süreleri borçlanarak Türkiye’de emeklilik hakkı kazanması mümkün olup, özellikle yoğun göç veren ülkelerde yaşayan vatandaşlar için bu durum kritik bir avantajdır. Ancak borçlanma maliyeti yüksek olabileceğinden, kişilerin kendi sigorta geçmişleri ve ekonomi planları ışığında dikkatle değerlendirme yapmaları gerekmektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Yurt dışı hizmet borçlanması zorunlu mu?
Hayır, tamamen isteğe bağlıdır. Yurt dışında geçen sürelerin tamamı ya da bir kısmı borçlanılabilir.
Hangi vatandaşlar borçlanabilir?
Türk vatandaşları, doğumla Türk vatandaşlığı olup izinle ayrılanlar (mavi kartlılar) ve çifte vatandaşlar borçlanabilir.
Borçlanma tutarını yurt dışından ödeyebilir miyim?
Evet, Türkiye’ye döviz karşılığı Türk lirası olarak ödeyebilirsiniz.
Borçlanma sonrası aylık bağlama şartı nedir?
Kesin dönüş yapılmalı ve emeklilik şartları sağlanmalıdır.
Borçlanılan süreler Türkiye’de sigorta kapsamına nasıl eklenir?
Borçlanılan süreler, Türkiye’deki sigortalılık gün sayısına eklenir ve emeklilik hesabında değerlendirilir.
Bu içerik 348. Sayıda yayımlanmıştır
