Çip üreticisi Nvidia’nın CEO’su ve kurucu ortaklarından Jensen Huang, kısa süre önce evlilik dışı bir ilişki yaşadığını itiraf etti. Ama olay, sıradan bir magazin skandalının çok ötesine uzanıyor. Zira Huang’ın ilişki yaşadığı Alice Huang’ın Çin istihbaratı adına çalıştığı öne sürülüyor.

Bilgisayar çipleri, özellikle de yapay zekâ sistemlerinin geliştirilmesi ve çalıştırılmasında kullanılanlar, ABD ile Çin arasındaki jeopolitik güç ve nüfuz mücadelesinin en önemli alanlarından biri hâline geldi. En gelişmiş yapay zekâ sistemleri, en yüksek işlem gücüne sahip çiplere ihtiyaç duyuyor. ABD de Çin’in bu çiplere erişimini kısıtlayarak teknolojik üstünlüğünü korumaya çalışıyor.

Çin hükûmeti casusluk iddialarını reddetse de Alice Huang’ın yıllardır ABD makamlarının soruşturması altında olduğu belirtiliyor. Peki Nvidia’yı bu kadar önemli kılan ne? Çin neden şirketle bu kadar yakından ilgileniyor? Jensen Huang’ın kariyerinin sona ermesi, beraberinde başka neleri sürükleyebilir?

Dünyanın En Büyük Yapay Zekâ Çipi Üreticisi

Nvidia, yapay zekâ sistemlerinde ve veri merkezlerinde kullanılan yüksek performanslı çiplerin dünyadaki en büyük tedarikçisi konumunda. Bazı tahminlere göre şirketin bu pazardaki payı yüzde 80’i aşıyor. Bugün piyasa değeri trilyonlarca doları bulan Nvidia, işe büyük ölçüde video oyunlarında kullanılan grafik işlem birimleri (GPU) üreterek başladı. Fakat zamanla bu çiplerin ve daha sonra geliştirilen yeni nesillerinin, yapay zekâ modellerini eğitmek ve çalıştırmak için gereken yoğun matematiksel işlemlerde son derece başarılı olduğu anlaşıldı.

Google ve AMD gibi şirketler de hız ve verimlilik bakımından Nvidia’yla rekabet edebilecek çipler geliştirmeye çalıştı. Ancak bugüne kadar hiçbiri Nvidia’nın yapay zekâ pazarındaki hâkimiyetini sarsmayı başaramadı.

Çin Neden Nvidia ile Bu Kadar İlgileniyor?

Nvidia’nın bu üstünlüğü, şirketi ABD hükûmetinin Çin’in yapay zekâ alanındaki ilerlemesini yavaşlatma stratejisinin de merkezine yerleştirdi. Nvidia’nın en güçlü çiplerinin Çin’e satışı 2022’den bu yana kısıtlanıyor. Ama geçen yıl bu kısıtlamalar bir ölçüde gevşetildi.

Buna rağmen Çinli şirketler, ABD yaptırımlarını aşmanın yollarını defalarca aradı. Alice Huang’ın daha önce çalıştığı Megaspeed de dâhil olmak üzere Güneydoğu Asya merkezli bazı şirketler, büyük miktarlarda Nvidia çipi satın alıp bunları Çin’e ihraç etmekle suçlandı.

Jensen Huang ise ABD’nin çip ihracatına getirdiği kısıtlamaların gevşetilmesi için uzun süredir yoğun bir lobi faaliyeti yürütüyordu. Alice Huang ile ilişkisinin ortaya çıkması, Huang’ın bu girişimlerinin de yeniden sorgulanmasına yol açtı.

Çin’e Yaptırımlar Nasıl Aşılıyor?

Ticaret kayıtlarına göre yalnızca bir yıl içinde Singapur’dan Çin’e 3 milyar ABD dolarını aşan değerde çip gönderildi. Malezya üzerinden yapılan sevkiyatların hacmi de benzer düzeylere ulaştı. Çinli şirketlere, normal şartlarda satın almaları yasak olan Nvidia çiplerine erişim sağlamak ise başlı başına büyüyen bir iş koluna dönüştü.

Yapay zekâ alanındaki hızlı büyüme, Nvidia’nın piyasa değerini son yıllarda olağanüstü ölçüde artırdı. Ancak Huang skandalının ortaya çıkmasının ardından şirketin hisseleri değer kaybetti. Bazı analistler, Nvidia’nın yaptırımları görmezden gelerek satış rakamlarını yüksek tutmuş olabileceğini sorguluyor. Ayrıca şirketin üst düzey yöneticilerinden birinin, Nvidia’nın Megaspeed ile ilişkisine yönelik soruşturmayı durdurmaları için ABD’li yetkililere baskı yaptığı da iddia ediliyor.

Nvidia Üzerindeki Denetim Baskısı Artıyor

Huang’ın evlilik dışı ilişkisinin ortaya çıkması, Nvidia hisselerinde sert bir düşüşe yol açtı. Şirketin şimdi de bir ceza soruşturmasıyla karşı karşıya olduğu belirtiliyor. ABD’de teknoloji sektörünü denetleyen kurumlar harekete geçerken Kongre de Jensen Huang’dan Alice Huang ile ilişkisine ve Nvidia’nın kendisini yabancı istihbarat faaliyetlerine karşı nasıl koruduğuna ilişkin açıklama istedi.

Nvidia, ürettiği çiplerin Çin’e ulaşmayacağını garanti etmek zorunda kalırsa şirketin satış süreçleri neredeyse durma noktasına gelebilir. Üstelik Nvidia’nın yaşayacağı ciddi bir krizin finansal sonuçları yalnızca şirketle sınırlı kalmayabilir. Yapay zekâ sektörü, şirketlerin kendi tedarikçilerine veya müşterilerine yatırım yaptığı ve aynı sermayenin şirketler arasında tekrar tekrar dolaştığı döngüsel finansman ilişkileriyle tanınıyor. Nvidia da bu sistemin merkezinde yer alıyor.

Yatırımcılar ise yapay zekâya aktarılan devasa miktardaki paranın günün birinde gerçekten kâra dönüşüp dönüşmeyeceğinden şimdiden endişe duyuyor. Önde gelen yapay zekâ modeli geliştiricileri Anthropic ve OpenAI, halka arza ya da yeni yatırım turlarına hazırlanırken her iki şirketin de önünde ciddi ekonomik sınavlar bulunuyor.

OpenAI, planladığı halka arzı ertelemiş durumda. Anthropic’in beklenen halka arzının ise yüksek riskli yatırımları tanımlamak için kullanılan “çöp tahvil” (İng. junk bond) düzeyinde bir değerlendirmeyle karşılaşabileceği konuşuluyor. Veri merkezi işletmecileri de benzer sorunlar yaşıyor. Yerel halkın giderek artan tepkileri ve hızla yükselen enerji maliyetleri, bu şirketlerin de değer kaybetmesine yol açıyor.

Nvidia’da Yönetim Krizi

Peki bundan sonra ne olacak? Nvidia’nın ciddi bir krizle karşı karşıya olduğu açık. ABD genelinde yapay zekâya ve veri merkezlerine yönelik tepkiler büyürken Amerikan makamları da şirketin faaliyetlerini mercek altına almış durumda. Üstelik Nvidia’nın kendi yönetim kurulu da şirketin CEO’su hakkında soruşturma yürütüyor.

Bütün bunların ötesinde Nvidia’nın kurumsal kimliği, onlarca yıldır Jensen Huang’ın kişisel imajıyla iç içe geçmiş durumda. Şimdi ise bu imaj ciddi biçimde zedelenmiş görünüyor.

Bugüne kadar yatırımcılar, hem Nvidia’yı hem de Jensen Huang’ı bütün yapay zekâ ekosisteminin gelişimini mümkün kılan, sektörün geleceğine yön veren vizyoner aktörler olarak gördü ve destekledi. Ancak bu algı değişirse ya da Nvidia başka nedenlerle yolunu kaybederse grafik işlem birimi kıtlığı, yapay zekâ sektörünün karşılaşacağı sorunların belki de en küçüğü olarak kalabilir.

NOT: Bu yazının İngilizce aslı, 10 Kasım’da The Conversation tarafından yayımlanmıştır. Orijinal içerik Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) lisansı altında tercüme edilmiştir.