3 Kasım’da ABD vatandaşları Temsilciler Meclisindeki milletvekillerini, senatörlerin üçte birini ve bazı eyaletlerin valilerini seçmek için sandığa gitti. Başkanlık döneminin tam ortasında yapılan ara seçimler, genellikle kamuoyunun hükûmete güvenoyu ve iki yıl sonraki başkanlık seçimlerinin habercisi olarak yorumlanır. Gündemden düşmeyen hayat pahalılığı, gerekçeleri seçmenleri ikna etmeyen İran savaşı ve özellikle kuzey eyaletlerinin ekonomisini sarsan Kanada ile ticaret savaşları, seçmenin canını sıkan konulardı. Demokratların seçimi kazanması bekleniyordu. Fakat beklentilerin üzerinde bir başarı elde eden Demokratlar, yalnızca Temsilciler Meclisi ve Senatoda çoğunluğu sağlamakla kalmadı, aynı zamanda yerleşik ezberleri bozan yeni bir siyasi hareketin de başarıya ulaşabildiğini göstermiş oldu.

İlerici Adayların Başarısı Demokrat Parti İçin Ne Anlama Geliyor?

Seçim sonuçlarında görülen en vurucu gelişme, Demokrat Parti’nin tam da kendine kimlik aradığı ve bir dönüşümün ilk adımlarında olduğu bu dönemde, sosyal refahı ve azınlık haklarını savunan ilerici kanadının kritik zaferler kazanabileceğini görmesi oldu.

Örneğin 2024’te Trump’a oy veren Michigan eyaletinde Demokrat Parti’nin senatör adayı Abdul El-Sayed kazandı. Ana vaatleri siyasetten kirli parayı çıkarmak, herkesin ücretsiz sağlık hizmetlerine erişimini sağlamak ve yatırımları devlet okullarına ve altyapıya yönlendirmekti. Mısır kökenli, Michigan’da doğup büyümüş El-Sayed, ABD tarihinin ilk Müslüman senatörü olacak. 42 yaşındaki El-Sayed tıp doktoru. Daha önce seçilmiş bir siyasi görevde bulunmamış olsa da kamu yönetiminde deneyim sahibi. Trump’ın sık sık ismiyle alay etmesi ve Müslüman kimliğini hedef alan ifadeleri, bu yarışı diğer eyaletlerden çok daha çekişmeli ve ulusal önem taşıyan bir hâle getirdi.

Dahası, El-Sayed kampanya sürecinde Gazze’de yaşananları soykırım olarak nitelendirip İsrail’in ABD’nin dostu olmadığını savunarak dikkatleri üzerine çekti. Böyle alışılmadık, kazanma ihtimali düşük görülen bir profilin, zaman zaman Demokratlara, zaman zaman Cumhuriyetçilere oy veren kilit bir eyalette seçimleri kazanması, Mamdani ile ilk izlerini gördüğümüz Demokrat Parti dönüşümünü hızlandırabilir.

Şöyle ki, Demokrat Parti ön seçimlerinde El-Sayed’in aday olmasını önlemek için Amerikan İsrail Halkla İlişkiler Komitesi (AIPAC) ve bağlantılı gruplar, rakibi olan ana akım Demokrat Parti adayı Haley Stevens’ı desteklemek amacıyla yaklaşık 30 milyon dolar harcayarak kendi tarihlerinin en yüksek miktarlı seçim yatırımını yaptı. Haley Stevens, yenilgisinin ardından gelenek olduğu üzere yine de partisini destekleyeceğini ve önemli olanın Trump’ı durdurmak olduğunu belirtti. Ancak seçimlere iki gün kala, kendi kampanya ekibini de şaşırtan ve istifalara yol açan bir kararla saf değiştirdi ve Cumhuriyetçi rakibi, Trump’ın desteklediği Mike Rogers’ı desteklediğini açıkladı. Kararı, nereden bakarsanız bakın, Stevens için siyasi kariyerine ağır bir darbe anlamına geliyor. El-Sayed için ise bağışları ve desteği artıran bir geri tepki yarattı.

Teksas’ta Milyarderlerin Seçim Yatırımları Sonuç Vermedi

Milyarderlerin seçimleri satın alma çabasının hüsrana uğradığı bir diğer eyalet Teksas oldu. Bu ara seçimlerin en büyük bağışçısı olan dünyanın en zengin insanı Elon Musk, şirketleri Tesla ve SpaceX’in genel merkezlerini Teksas’a taşımıştı. Musk, Cumhuriyetçi adayları desteklemek için federal seçim yarışlarında 445 milyon dolar harcadı. Bunun yaklaşık 230 milyon doları Teksas’taki Senato yarışına yöneldi. Fakat Senato seçimini kazanan, 37 yaşındaki eski ortaokul öğretmeni ve ilahiyat alanında yüksek lisans yapmış James Talarico oldu. Böylelikle Teksas, 38 yıl sonra ilk kez bir Demokratı Senatoya gönderdi.

Talarico da Demokrat Parti’nin ilerici kanadından. Bir diyabet hastası olarak ilaç ve sağlık hizmetlerine erişimin kolaylaştırılması, okullara fon ayrılması ve göçmenleri, azınlıkları kucaklayan politikalar kampanyasının temel yapı taşlarını oluşturdu. El-Sayed gibi Talarico’nun da en çok yankı bulan vaatlerinden biri yolsuzluğa ve özel çıkar gruplarının siyasetteki hâkimiyetine son vermek oldu. İlahiyat eğitimi almış bir Hristiyan olarak demeçlerinde ilerici siyasi çizgisinin Hristiyan değerlerinden doğduğunu anlattı; Tanrı’yı ve komşuyu sevmekten, ezileni korumaktan bahsetti. Cumhuriyetçilerin Hristiyanlığı tekeline almasından yakındı ve asıl dinî değerlerin Trump’ın politikalarına taban tabana zıt olduğunu vurguladı.

Michigan ve Teksas dışında da Demokratlar önemli Senato zaferleri kazandı. Toplam yedi eyaletin Senato koltuğunu Cumhuriyetçilerden aldılar. Bu kırmızıdan maviye dönen eyaletler arasında, 1932 yılından beri Demokrat senatör çıkarmayan Kansas ve İsrail’e güçlü desteğiyle tanınan, geçtiğimiz temmuz ayında hayatını kaybeden Lindsey Graham’ın kız kardeşi Darline Graham’ın Cumhuriyetçi aday olduğu Güney Karolina da var.

Hayat pahalılığının yanında elektrik faturalarını artıran, su kaynakları üzerinde baskı oluşturan ve sürekli gürültüye sebep olan veri merkezlerinin inşasına yönelik itirazlar da bazı eyaletlerde önemli gündem maddeleriydi.

Benzer ilkler Temsilciler Meclisi ve eyalet meclislerinde de yaşandı. Örneğin New Jersey eyaletinde, soykırım sırasında Gazze’de gönüllü doktorluk yapmış Adam Hamawy; New York’ta ise seçimden kısa süre önce Batı Şeria’da zeytin hasadına destek verirken İsrail güvenlik güçlerince gözaltına alınıp daha sonra serbest bırakılan Brad Lander, ABD Temsilciler Meclisine seçildi. Yine New York’ta ilk Filistinli Müslüman kadın olan Aber Kawas eyalet senatosuna seçildi.

Ekonomik Öfke, Sol Popülizm ve Siyasi Tabuların Yıkılması

Seçim sonuçları, alım gücünü iyileştirme ve sağlık sistemi reformuna yönelik vaatlerin seçmende yankı bulduğunu gözler önüne serdi. Aslında Trump 2016 kampanyasında nasıl sistem karşıtlığını, Washington’un yolsuzluğunu vurgulayan ve değişim vaat eden bir söylemle orta ve alt gelir gruplarına hitap ettiyse, bugün solda da haksızlığa ve yolsuzluğa karşı öfkenin siyasi davranışı büyük ölçüde belirlediğini görüyoruz.

Sistem karşıtı sol popülizm, ilericilerin ya da “mini-Mamdani”lerin farklı siyasi görevlerde sayısını artırdı. Eskiden haklı da olsa siyasi maliyeti yüzünden savunulamayacağı iddia edilen tabu konuların, Filistin’i savunmak gibi, seçim zaferlerine engel olmadığı ortaya çıktı. Dolayısıyla Bernie Sanders da seçim sonucunda “Artık bahanemiz kalmadı.” diyerek partisini bu modeli sahiplenmeye çağırdı.

Demokratların Vaatlerinin Önündeki Engel: Trump’ın Veto Yetkisi

Fakat pratikte bu modelin önünde birtakım engeller var. Öncelikle, federal düzeydeki Demokrat temsilciler, Cumhuriyetçi bir başkanın yönetimi altında yasama organı olarak göreve başlayacaklar. Trump, seçim gecesi “VETO” yazılı bir paylaşımda bulunarak istemediği herhangi bir tasarıyı reddetmekten çekinmeyeceğini belirtti. Öte yandan seçim sonuçlarını kabul ederek Demokratlarla çalışmaya hazır olduğunu da söyledi.

Aslında Cumhuriyetçi Parti’nin kurumsal çıkarlarından çok kişisel çıkarlarını gözettiği bilinen Trump, şaşırtıcı ölçüde iş birliği gösterebilir. Özellikle seçmene doğrudan fayda sağlayacak ve Trump’a duyulan sempatiyi artırabilecek altyapı projeleri, sosyal hizmetler ve hayat pahalılığı gibi alanlarda iş birliği imkânlarını değerlendirmesi mümkün.

Seçim sonuçlarından sonra Mamdani de Demokratların elde ettikleri çoğunluğu, seçmenlerin günlük hayatında hissedebileceği ekonomik değişiklikler için kullanmaları gerektiğini vurguladı. Yine de Trump yönetimiyle kurulabilecek iş birliğinin düzeyi konudan konuya ve temsilciden temsilciye değişecek. Bunun pratikteki etkisini görmek de zaman alacak.

Demokratlar Trump’ı Hesap Vermeye Zorlayabilecek mi?

Fakat Demokratların önünde aynı zamanda Trump’ın geçmişteki yolsuzluk iddialarıyla ilgili ne yapacakları sorusu da duruyor. Başkanlık sürecini erken noktalayabilecek bir azil girişimi için ileri sürülebilecek çeşitli gerekçeler var.

Özellikle Trump’ın, kendi adını taşıyan kripto para girişimleri ve diğer ticari faaliyetleri üzerinden servetini büyütmesi dikkat çekiyor. Forbes’un tahminlerine göre Trump’ın kişisel serveti, 2024 seçimlerinden bu yana yaklaşık 2,7 milyar dolar arttı. Epstein dosyaları kapsamında gündeme gelen ve Trump’ın reddettiği cinsel saldırı iddiaları da hesap verebilirlik tartışmalarını gündemde tutuyor.

Fakat Temsilciler Meclisinde salt çoğunlukla başlatılabilecek azil sürecinin başkanı görevden uzaklaştırmayla sonuçlanması için Senatoda üçte iki çoğunluk gerekiyor. Demokratların mevcut sayılarla bu çoğunluğa ulaşması mümkün görünmüyor. Dolayısıyla ellerindeki daha etkili araçlar, meclis soruşturmaları, bütçe yetkileri ve Senatonun federal yargıç atamalarındaki onay gücü olacak.

İran’la Savaşı Durdurmak İçin Kongrenin Elinde Hangi Araçlar Var?

Dış politika cephesinde ise İran savaşı, seçim sonuçlarının en önemli başlıklarından biriydi. Başkan Yardımcısı JD Vance, seçim yenilgisinin temel nedeninin İran savaşı olduğunu açıkça ifade etti. Trump da savaşın seçim sonuçlarına etkisini kabul etti; ancak kararını savunarak aynı koşullarda yeniden savaşı başlatacağını söyledi.

Fakat savaşın kamuoyu nezdindeki maliyeti şaşırtıcı bir sonuç değil, başından beri belliydi. Buna rağmen savaşa girildi. Eğer başkanlık koltuğunu kaybetmeyi bile göze aldıracak bir denklem varsa, siyasi maliyetin artması mutlaka politika değişikliğine yol açmayabilir.

Yine de seçim yenilgisinin ardından Trump’ın savaşı sona erdirmek için daha güçlü bir siyasi teşvike sahip olduğu muhakkak. Bunun diplomatik bir anlaşmayla mı, yoksa askerî baskıyı ve saldırıları artırarak mı gerçekleşeceği henüz belirsiz. Demokratların Kongredeki yeni çoğunluğu sayesinde, özellikle bütçe yetkilerini kullanarak savaşın finansmanını kısıtlaması ve yönetim üzerinde baskı kurması mümkün.

Demokrat Parti Kendi İçindeki Değişim Talebine Yanıt Verebilecek mi?

Sonuç olarak, bu ara seçimleri yalnızca Demokratların kazandığı, Cumhuriyetçilerin kaybettiği bir seçim olarak okumak eksik kalır. Seçmenler bir kez daha yolsuzluğa, hayat pahalılığına, siyasi elitlerin hesap vermezliğine ve savaşın ekonomik maliyetine tepki gösterdi. Bu tepkinin meyvesini iki yıl önce Trump, bugün ise Demokrat Parti’nin ilerici adayları yedi.

Demokratların önündeki asıl sınav, bu değişim arzusunu geçici bir seçim dalgası olmaktan çıkarıp partinin kimliğini bu yönde dönüştürmek ve somut politikalara yansıtmak. Ancak bunu gerçekleştirmek, üstelik iki yıl içinde, hiç kolay değil.

Yeni Kongrenin göreve başlamasıyla birlikte önemli kararlardan biri de Demokrat Parti liderlerinin seçimi olacak. Partinin şu anki Senato lideri Chuck Schumer ve Temsilciler Meclisi lideri Hakeem Jeffries, geleneksel, ana akım ve İsrail yanlısı kanadı temsil ediyor. Seçimleri bu kanadın tasfiyesine yönelik bir çağrı olarak okuyanlar, alternatif adaylar çıkarılması konusunda ısrarcı. Fakat ilericiler sayısal olarak parti içinde hâlâ azınlıktalar. Temsilciler Meclisinde liderlik seçimi, halkın doğrudan oy verdiği seçimlerden çok farklı dinamiklere sahip. Dolayısıyla ilerici adayların seçim başarılarının parti yönetimine ne ölçüde yansıyacağı henüz belirsiz.

Önümüzdeki iki yıl hem partilerin kendi içlerinde hem de yasama organıyla Başkan Trump arasında birçok yüzleşmeye, dönüşüme, çatışmaya ve belki de sürpriz uzlaşmalara gebe. Bu yüzleşmelerin sonucu yalnızca parti kimliklerini değil, kısa vadede iç politikayı, uzun vadede ise dış politikayı bile değiştirebilir.

Elbette iki partide de parti içindeki hâkimiyetlerini sürdürmek uğruna başkanlık seçimini kaybetmeyi göze alabilecek siyasetçiler var. Fakat Trump bile seçim yenilgisinin sebepleri arasında İsrail’e yönelik güçlü hoşnutsuzluğu saymışken, bu siyasetçilerin nasıl tutunacağını izlemek gerekecek. Özellikle Demokrat Parti’nin tabanının istediği değişime kulak vermesi çok sancılı ama bir o kadar da gerekli görünüyor. Aksi hâlde bugün kendilerine yönelen seçmen desteğinin yarın başka bir popülist hareketin arkasında toplanması şaşırtıcı olmayacaktır.

Demokratların “Mavi Dalga” adı verilen seçim zaferinin ötesinde görünen mesele bu: ABD seçmeni yalnızca bir partiyi değil, siyasetin nasıl yapılacağını değiştirmek istiyor.