ABD’de yapay zekâ sektörünün yükselişinden büyük kazanç sağlayan yatırımcılar için kasım ayının ilk haftası oldukça sarsıcı geçti. 3 Kasım’daki ara seçimlerde Demokrat Partinin Kongrenin iki kanadında da çoğunluğu kazanmasının ardından teknoloji hisselerinde başlayan satış dalgası, 5 Kasım Perşembe günü büyük bir borsa çöküşüne dönüştü.
Teknoloji şirketlerinin ağırlıkta olduğu Nasdaq endeksi tek günde yüzde 5,5 geriledi. Yapay zekâ çipleri üreten Nvidia’nın hisseleri yüzde 9,3, rakibi AMD’nin hisseleri ise yüzde 17,3 değer kaybetti. Yarı iletken sektörünü izleyen Philadelphia Semiconductor endeksindeki kayıp yüzde 12’yi aştı.
Reuters’ın haberine göre, teknoloji şirketlerini etkileyen satış dalgası Nasdaq 100 endeksindeki şirketlerin toplam piyasa değerinden yaklaşık 2,5 trilyon dolar sildi. Nasdaq, ekim ayının başındaki rekor seviyesinden yüzde 10’dan fazla geriledi. Finans piyasalarında “düzeltme” olarak adlandırılan bu düşüş, yatırımcıların kârlarını realize etmelerinin yanı sıra teknoloji şirketlerinin geleceğine ilişkin artan kaygılardan da kaynaklandı.
Ama cuma günü başlayan toparlanma, 9 Kasım Pazartesi günü hızlandı. Nasdaq bir günde yüzde 2,7 yükseldi. Nvidia ise aynı gün yüzde 4,3 değer kaybetti. Bu kez düşüşün arkasında yalnızca ekonomik gelişmeler değil, şirketin kurucusu ve CEO’su Jensen Huang hakkında ortaya atılan casusluk iddiaları vardı.
ABD Ara Seçimleri Yapay Zekâ Şirketlerini Neden Etkiledi?
Demokratların seçim zaferinin teknoloji şirketleri açısından en önemli sonucu, yapay zekâ sektörüne yönelik yeni düzenlemelerin gündeme gelme ihtimali. Başkan Donald Trump’ın ikinci döneminde Washington yönetimi, ABD’nin Çin karşısındaki teknolojik üstünlüğünü korumak amacıyla yapay zekâ şirketlerinin büyümesini destekleyen politikalar izlemişti. Veri merkezlerinin inşası için izin süreçlerinin kolaylaştırılması ve sektöre yönelik düzenleyici engellerin azaltılması da bu yaklaşımın parçalarıydı.
Demokratlar ise özellikle yapay zekâ veri merkezlerinin elektrik tüketimini, su kaynakları üzerindeki baskısını ve çevresel etkilerini gündeme taşıyor. Seçimlerde veri merkezi projelerine yönelik yerel muhalefetin güçlendiği eyaletlerde Demokrat adayların başarılı olması, yatırımcıların kaygılarını artırdı.
Reuters’ın haberine göre, Demokratlar ocak ayında yeni Kongre göreve başladığında yapay zekâ şirketlerine yönelik kapsamlı yasa teklifleri sunmaya hazırlanıyor. Bunlar arasında veri merkezlerinin neden olduğu elektrik maliyetlerinin tüketicilere yüklenmesinin önlenmesi, yapay zekâ modellerine bağımsız güvenlik testleri uygulanması ve şirketlerin ürünlerinin yol açtığı zararlardan sorumlu tutulması bulunuyor.
Teknoloji şirketleri açısından bu tartışmaların ekonomik boyutu büyük. Yapay zekâ çiplerine yönelik talebin önemli bölümü, Microsoft, Amazon, Meta ve Google gibi şirketlerin milyarlarca dolar harcayarak inşa ettiği veri merkezlerinden geliyor. Yeni tesislerin kurulması yavaşlarsa çip üreticilerinin beklenen satış artışları da etkilenebilir. UBS bankasının analistlerinin Reuters’a aktardığı tahmine göre, ABD’de 2028 yılı için planlanan yeni veri merkezi kapasitesinin yaklaşık yüzde 30’u izinler, enerji altyapısı ve yerel itirazlar nedeniyle risk altında olabilir.
Oluşan tedirginlikle birlikte Demokratların Kongrede çoğunluğu elde etmesi, söz konusu düzenlemelerin doğrudan yasalaşacağı anlamına gelmiyor. Başkan Trump’ın yapay zekâ sektörüne yönelik zorunlu federal düzenlemelere karşı çıkması, kapsamlı yasa tekliflerinin önünde önemli bir engel oluşturuyor. Ancak Kongre komisyonlarının denetim ve soruşturma yetkilerinin Demokratların eline geçmesi, teknoloji şirketlerinin siyasi baskı altında kalabileceği yorumlarına yol açtı.
Trilyonlarca Dolarlık Kayıptan Sonra Hisseler Neden Yükseldi?
Borsadaki sert düşüşün ardından teknoloji hisseleri yalnızca bir gün sonra yeniden yükselmeye başladı. 6 Kasım Cuma günü Nasdaq yüzde 1,1, yarı iletken endeksi ise yüzde 4,2 değer kazandı. AMD’nin hisseleri yüzde 11 artarken Nvidia da önceki günkü kaybının bir bölümünü geri aldı.
Associated Press’in aktardığına göre, toparlanma 9 Kasım’da daha da güçlendi. Nasdaq yüzde 2,7, S&P 500 yüzde 2,3 ve Dow Jones yüzde 2,2 yükseldi. AMD’nin hisseleri ise analistlerin olumlu değerlendirmelerinin ardından yaklaşık yüzde 12 değer kazandı. Bu yükselişte yalnızca yapay zekâ şirketlerine yönelik iyimserlik etkili olmadı. Trump’ın İran’a yönelik yeni askerî saldırılar düzenlemeyeceği yönündeki açıklamalarının ardından petrol fiyatlarının yaklaşık yüzde 6 düşmesi, enflasyon ve faiz beklentilerini de olumlu etkiledi.
Öte yandan bazı büyük yatırım kuruluşları, teknoloji hisselerinde yaşanan sert düşüşün yapay zekâ sektörünün gerçek ekonomik görünümüyle örtüşmediğini düşünüyor. Reuters’ın 9 Kasım tarihli haberine göre Morgan Stanley, UBS, HSBC ve Jefferies gibi kuruluşlar, Demokratların seçim zaferinin ardından düzenleme endişeleriyle gerçekleşen satışları aşırı bir piyasa tepkisi olarak değerlendiriyor. Morgan Stanley analistlerine göre yeni düzenlemeler bazı veri merkezi projelerinin 2028’den 2029’a ertelenmesine yol açabilir, ancak bu durum yapay zekâ altyapısına yönelik yatırımların büyümesini bütünüyle durdurmayabilir. HSBC ise düşüşün ardından özellikle ABD ve Asya’daki teknoloji hisselerine yönelik yatırımlarını artırdığını açıkladı.
Yine de yatırımcılar arasındaki belirsizlik sürüyor. Reuters’a konuşan Equiti Group kıdemli piyasa analisti Nadia El Bilassy, Nvidia hakkındaki gelişmelerin zaten yapay zekâ hisselerinden çıkmak isteyen yatırımcıların endişelerini artırdığını belirtiyor.
Nvidia CEO’sunun Çin Adına Casusluk Yapmakla Suçlanan Kadınla İlişkisi
Teknoloji hisselerinin toparlanmaya başladığı sırada Nvidia’da farklı bir kriz yaşanıyordu. New York Times’ın 29 Ekim’de yayımladığı araştırma, ABD istihbarat kurumlarının Nvidia CEO’su Jensen Huang’ın, Çin adına bilgi topladığından şüphelenilen bir iş kadınıyla yakın ilişki kurduğunu tespit ettiğini ortaya koydu. Haberde, Alice Huang adlı kadının Pekin yönetimine bilgi aktardığına ilişkin istihbarat bulguları bulunduğu ileri sürüldü.
İddialar, kasım ayının ilk haftasında yeni ayrıntıların ortaya çıkmasıyla daha ciddi bir boyut kazandı. New York Times’ın6 Kasım’da yayımladığı yeni araştırmaya göre ABD istihbarat yetkilileri, Alice Huang’ın Çin Devlet Güvenlik Bakanlığı tarafından özellikle Jensen Huang’a yaklaşmak amacıyla görevlendirildiği sonucuna ulaşmıştı. İddiaya göre Çin istihbaratı, Nvidia’nın gelişmiş yapay zekâ çiplerine ilişkin bilgi edinmeyi ve şirketin ABD yönetimi üzerindeki etkisinden yararlanmayı hedefliyordu. Financial Times ise ABD’li yetkililerin hazırladığı gizli bir istihbarat raporuna dayanarak Jensen Huang ile Alice Huang arasında romantik bir ilişki bulunduğunu haberleştirdi. Böylece daha önce iş ilişkisi çerçevesinde gündeme gelen temaslar, hem kişisel hem de ulusal güvenlik boyutlarıyla tartışılmaya başlandı.
Alice Huang, Singapur merkezli Megaspeed adlı veri merkezi şirketinde üst düzey görev yapıyordu. Şirket, Nvidia’nın gelişmiş çiplerini satın alarak bunların hesaplama kapasitesini başka müşterilere kiralıyor. Müşterileri arasında Çinli teknoloji şirketleri de bulunuyor. Megaspeed daha önce, ABD’nin ihracat kısıtlamalarına tabi gelişmiş Nvidia çiplerinin Çin’e ulaştırılmasıyla ilgili iddialar nedeniyle incelemeye alınmıştı. Şirket, yasa dışı çip ticareti yaptığı yönündeki suçlamaları reddediyor.
İddiaların yeniden gündeme gelmesinin ardından Jensen Huang, 8 Kasım’da Nvidia çalışanlarına gönderdiği açık mektupta eşini aldattığını kabul ederek ailesinden ve çalışma arkadaşlarından özür diledi. Ama ilişki yaşadığı kişinin kimliğini açıklamadı. Aynı gün Nvidia Yönetim Kurulu, Huang’ın yabancı bir istihbarat operasyonunun hedefi olup olmadığını araştırmak üzere bağımsız soruşturma başlattığını duyurdu. Şirket, ticari sırlarının veya ABD’nin ulusal güvenliğinin tehlikeye atıldığına inanmak için şu aşamada bir neden bulunmadığını belirtti. Çin hükûmeti ise casusluk suçlamalarını reddetti. Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Guo Jiakun, iddiaların dayanaksız olduğunu ve ülkesini karalamayı amaçladığını savundu.
Casusluk İddiaları Washington’da Siyasi Krize Dönüşüyor: Trump Biliyor muydu?
Skandal kısa sürede ABD siyasetinin de gündemine taşındı. Nvidia’nın Çin’le ticari ilişkileri ve Huang’ın Trump yönetimi üzerindeki etkisi, olayın ulusal güvenlik boyutunu daha önemli hâle getiriyor. Nvidia’nın gelişmiş yapay zekâ çipleri, ABD ile Çin arasındaki teknolojik rekabetin merkezinde bulunuyor. Washington uzun süredir bu ürünlerin Çin’e ihracatını sınırlarken Huang, Çin pazarına erişimin tamamen kesilmesine karşı çıkıyor.
Ancak New York Times’ın araştırmasına göre Trump yönetimi, Huang’a yönelik casusluk şüphelerinden kamuoyuna yansımasından çok önce haberdardı. Haberde, ABD istihbarat kurumlarının yaklaşık bir yıl önce Trump’ı Alice Huang’ın Çin adına bilgi topladığına ve Nvidia CEO’suyla yakın ilişki kurduğuna ilişkin bulgular hakkında bilgilendirdiği, ancak Başkan’ın bu konuda herhangi bir adım atmadığı ileri sürüldü. Daha sonra ortaya çıkan bilgilere göre Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun gözetiminde, Alice Huang’ın Çin istihbaratı tarafından görevlendirildiğine ilişkin bulguları içeren gizli bir rapor da hazırlanarak üst düzey yönetim yetkililerine iletilmişti. Bu gelişmeler, Trump yönetiminin olası istihbarat risklerine karşı neden daha erken harekete geçmediği sorusunu gündeme taşıdı.
BBC’nin haberine göre, Trump 9 Kasım’da FBI’ın konuyu araştırdığını açıkladı. Aynı gün Huang’la telefonda görüştüğünü söyleyen ABD Başkanı, Nvidia CEO’sunun söz konusu kadının casus olduğunu bilmediğini kendisine ifade ettiğini aktardı. Trump, Huang’a güvendiğini ve soruşturma nedeniyle ciddi bir sorun yaşayacağını düşünmediğini de belirtti. Buna karşılık bazı Cumhuriyetçi Kongre üyeleri, Huang’ın istihbarat ve dış ilişkiler komitelerinde kapalı oturumda ifade vermesini istiyor.
Kongredeki Demokratlar da konunun araştırılması için harekete geçti. Temsilciler Meclisindeki Demokratların lideri Hakeem Jeffries, 9 Kasım’da istihbarat iddiaları hakkında Kongreye kapsamlı bilgi verilmesini talep etti. Jeffries ayrıca gelişmiş Amerikan yapay zekâ çiplerinin Çin’e satışının daha sıkı biçimde sınırlandırılmasını desteklediğini açıkladı. Böylece Huang hakkındaki tartışmalar, yalnızca kişisel bir skandal olmaktan çıkarak Washington’ın Çin’e yönelik teknoloji politikalarının da sorgulanmasına yol açtı.
Skandalın finansal boyutu da büyüyor. Reuters’ın aktardığına göre, Nvidia hissedarları şirket ve Huang hakkında toplu dava açılması talebiyle mahkemeye başvurdu. Davacılar, CEO’nun söz konusu ilişkisinin şirket açısından oluşturabileceği güvenlik ve itibar risklerinin yatırımcılardan gizlendiğini savunuyor. Dava, Nvidia’nın 9 Kasım’da yaklaşık 190 milyar dolar piyasa değeri kaybetmesinin hemen ardından açıldı.
Jensen Huang Nvidia’nın Başından Ayrılabilir mi?
Huang hakkındaki iddialar, dünyanın en büyük yapay zekâ çipi üreticilerinden birinin yönetimini de belirsizliğe sürükledi. Financial Times’ın analizine göre, Nvidia’da Huang’ın yerine geçebilecek açık biçimde belirlenmiş bir isim bulunmuyor. Şirketin yıllık raporlarında CEO’nun ani ayrılığı durumunda uygulanacak ayrıntılı bir halefiyet planına da yer verilmiyor.
1963 yılında Tayvan’da doğan Jensen Huang, ABD’de eğitim görmüş bir elektrik mühendisi. 1993’te iki mühendisle birlikte Nvidia’yı kuran Huang, o tarihten bu yana şirketin CEO’luğunu yürütüyor. Nvidia’yı bilgisayar oyunları için ekran kartı üreten bir firmadan yapay zekâ sektörünün en önemli tedarikçilerinden birine dönüştüren Huang, şirketin teknolojik stratejisinde, büyük müşterilerle ilişkilerinde ve Washington’la yürüttüğü görüşmelerde doğrudan rol oynuyor. Yatırım yönetimi şirketi Bernstein analistleri, Financial Times’a yaptıkları değerlendirmede Huang’ın Nvidia üzerindeki etkisinin sıradan bir CEO’nunkinden çok daha büyük olduğunu vurguluyor.
Bununla birlikte Huang’ın şirket üzerindeki hukuki kontrolü sınırsız değil. Nvidia hisselerinin yaklaşık yüzde 3,6’sına sahip. Meta ve Google’ın kurucularından farklı olarak yönetim kurulunun kararlarını tek başına engelleyebileceği özel oy hakları bulunmuyor. Euronews’a konuşan piyasa araştırmacısı Dan Coatsworth, skandalın Huang’ın görevini tehlikeye atabileceğini düşünüyor. Coatsworth’a göre yönetim kurulu, soruşturma süresince CEO’nun geçici olarak görevinden ayrılmasını isteyebilir. Ama Huang’ın Nvidia’nın başarısındaki merkezi rolü, şirketin böyle bir karar almasını zorlaştırıyor.
Öte yandan Nvidia yönetimi, soruşturmanın başlamasına rağmen Huang’a desteğini sürdürüyor. Şirketin 8 Kasım’da yayımladığı resmî açıklamada, yönetim kurulunun Jensen Huang’a ve onun liderliğindeki ekibe güven duyduğu belirtildi. Huang’ın da bağımsız soruşturmayı desteklediği ve araştırmacılarla tam iş birliği yapmayı taahhüt ettiği bildirildi. Şirket ayrıca Huang’ın CEO olarak görevine devam etme kararlılığını koruduğunu açıkladı. Dolayısıyla Huang’ın görevden ayrılması şu aşamada alınmış bir karar değil, soruşturmanın sonucuna bağlı olarak tartışılan olasılıklardan biri. Ancak şirketin geleceğinin tek bir yöneticinin konumuyla bu kadar yakından ilişkilendirilmesi, Nvidia’nın kurumsal yönetim yapısına ilişkin eleştirileri de güçlendiriyor.
Yapay Zekâ Balonu” Gerçekten Patladı mı?
Borsadaki dalgalanma ve Nvidia skandalı, teknoloji sektöründe daha önce de tartışılan bir soruyu yeniden gündeme getirdi: Yapay zekâ şirketlerinin piyasa değerleri gerçek ekonomik kazançlara mı dayanıyor, yoksa yatırımcılar gelecekteki kârları olduğundan fazla mı büyütüyor?
Avrupa Merkez Bankası (ECB) araştırmacıları, ağustos ayında yayımladıkları analizde ABD borsasındaki değerlemelerin 2000 yılındaki internet balonu dönemine yaklaştığını belirtti. Araştırmacılara göre yeni teknolojilerin yaygınlaştığı dönemlerde yatırımcılar gelecekteki büyümeye yüksek değer biçiyor. Teknoloji başarılı olsa bile bu beklentiler her zaman gerçekleşmeyebiliyor.
Uluslararası Para Fonu (IMF) ise ekim ayında yayımladığı finansal istikrar raporunda, yapay zekâ şirketleri arasındaki finansal ilişkilerin giderek karmaşıklaştığına dikkat çekti. Büyük teknoloji şirketleri, hem yapay zekâ girişimlerine yatırım yapıyor hem de bu şirketlere kendi veri merkezlerini ve çiplerini satıyor. Böylece bir şirketin gelirine ilişkin beklentiler, başka bir şirketin borçlarını ve yatırımlarını da etkiliyor.
Uluslararası Ödemeler Bankasından (BIS) araştırmacılar da yapay zekâ altyapısının giderek daha fazla borçla finanse edildiğini belirtiyor. Veri merkezi projelerinin beklenen gelirleri sağlayamaması durumunda sorunlar yalnızca teknoloji şirketleriyle sınırlı kalmayabilir. Ama Nvidia gibi şirketlerin güçlü satışları, yapay zekâ sektörünü 2000 yılındaki internet şirketlerinden ayıran önemli unsurlardan biri. Bugün tartışılan mesele, yapay zekânın ekonomik değer yaratıp yaratmayacağından çok, bunun için harcanan yüz milyarlarca doların ne kadar sürede kâra dönüşeceği. (P)
