İtalya’da Başbakan Giorgia Meloni liderliğindeki sağ koalisyonun desteklediği antisemitizmle mücadele yasası, 17 Kasım’da Temsilciler Meclisinde 147 kabul ve 93 ret oyuyla kabul edildi. Beş milletvekili çekimser kaldı. Senatonun 4 Mart’ta onayladığı metin böylece parlamentodan nihai onayı aldı.

Düzenleme, Uluslararası Holokost Anma İttifakının (International Holocaust Remembrance Alliance – IHRA) 2016’da kabul ettiği antisemitizm çalışma tanımını İtalyan mevzuatına taşıyor. Reuters’ın aktardığına göre, yasa yeni para cezaları veya cezai yaptırımlar getirmiyor. Tartışma, tanıma eşlik eden örneklerin hangi koşullarda İsrail politikalarına yönelik eleştirileri de kapsayabileceği üzerinde yoğunlaşıyor.

Antisemitizmle Mücadelede Üç Yıllık Strateji: Yeni Yasa Neleri Öngörüyor?

İtalya Temsilciler Meclisinin resmî açıklamasına göre beş maddeden oluşan yasa, antisemitizmle mücadele için üç yıllık bir ulusal strateji hazırlanmasını, eğitim ve farkındalık faaliyetlerinin geliştirilmesini ve Yahudi topluluklarının güvenliğinin güçlendirilmesini öngörüyor. Ayrıca bu alandan sorumlu ulusal koordinatörün ve kendisine destek verecek teknik çalışma grubunun görevlerini düzenliyor.

Yasanın ilk maddesinde antisemitizmin her biçimi reddedilirken siyasi eleştiri, ifade, toplantı ve örgütlenme özgürlüklerinin anayasal ilkeler doğrultusunda korunacağı da belirtiliyor. Bununla birlikte IHRA tanımının özellikle eğitim kurumlarında ve kamusal alanda nasıl uygulanacağı, düzenlemeye yönelik eleştirilerin odağında yer alıyor.

IHRA Tanımının İsrail’e İlişkin Örnekleri Neden Tartışmalı?

IHRA tarafından Mayıs 2016’da kabul edilen çalışma tanımı, antisemitizmi Yahudilere yönelik belirli bir algı biçimi olarak tanımlıyor ve bu algının Yahudilere karşı nefret şeklinde ifade edilebileceğini belirtiyor. Tanıma eşlik eden 11 örnek, antisemitizmin hangi söylem ve davranışlarla ortaya çıkabileceğine ilişkin bir çerçeve sunuyor.

Tartışmanın merkezinde, bu örneklerden bazılarının İsrail devletine yönelik söylemleri de kapsaması bulunuyor. Örneğin İsrail’in varlığının ırkçı bir girişim olduğunu savunmak veya İsrail’in güncel politikalarını Nazi Almanyası’nın politikalarıyla karşılaştırmak, IHRA’nın örnekleri arasında antisemitizm göstergeleri olarak yer alıyor.

IHRA’nın kendi metni, diğer ülkelere yöneltilen eleştirilere benzer şekilde İsrail’e yönelik eleştirilerin antisemitik sayılamayacağını da belirtiyor. Bununla birlikte eleştirmenler, tanımın İsrail’e ilişkin örneklerinin uygulamada meşru siyasi eleştiri ile Yahudi karşıtı nefret söylemi arasındaki sınırı belirsizleştirebileceğini savunuyor.

İtalya’da kabul edilen yasa, yalnızca IHRA’nın temel tanımını değil, tartışmalara konu olan bu örnekleri de kapsıyor. Muhalefet partilerinin tanımın değiştirilmesi yönündeki önerileri ise kabul edilmedi.

Amnesty International: “İfade Özgürlüğü İçin Karanlık Bir Gün”

Uluslararası Af Örgütü (Amnesty International), yasanın kabul edilmesine sert tepki gösterdi. Örgütün Araştırma, Politika, Savunuculuk ve Kampanyalardan Sorumlu Kıdemli Direktörü Erika Guevara Rosas, 17 Kasım’da yayımlanan açıklamasında bu gelişmeyi ifade özgürlüğü açısından karanlık bir gün olarak nitelendirdi.

Rosas, IHRA tanımının antisemitizm ile İsrail’e yönelik meşru eleştirileri birbirine karıştırma riski nedeniyle uzun süredir eleştirildiğini hatırlatarak tanımın hukuken bağlayıcı hâle getirilmesinin sansür ve otosansür tehlikesini artırabileceğini savundu.
Özellikle okullarda, üniversitelerde, sosyal medya platformlarında ve diğer kamusal alanlarda uygulanmasının ifade ve barışçıl toplanma özgürlükleri üzerinde caydırıcı bir etki yaratabileceği uyarısında bulundu.

Af Örgütü, İtalya’nın antisemitizm, nefret suçları ve ayrımcılıkla mücadele konusunda hâlihazırda kapsamlı yasal düzenlemelere sahip olduğunu belirterek hükûmetin yeni bir yasa çıkarmak yerine mevcut düzenlemelerin uygulanmasını güçlendirmesi gerektiğini savundu. Örgüte göre yeni düzenleme doğrudan yeni suçlar yaratmasa da İsrail hükûmetinin politikalarına yönelik meşru eleştirileri cezalandırmak veya Filistinlilerle dayanışma faaliyetlerini hedef almak amacıyla kullanılabilir.

Rosas ayrıca İsrail’in Filistin topraklarındaki işgalinin, apartheid sisteminin ve Gazze’deki eylemlerinin eleştirilmesinin antisemitizm olarak damgalanmasının, devlet politikalarını meşru kamusal denetimden koruma riski taşıdığını ifade etti. Rosas, antisemitizmle mücadele ile ifade özgürlüğünün korunmasının birbirine karşıt değil, birbirini tamamlayan yükümlülükler olduğunu vurguladı.

Meloni Hükûmeti Eleştirileri Reddediyor

Başbakan Giorgia Meloni liderliğindeki sağ koalisyon ise yasanın ifade özgürlüğünü sınırlandıracağı yönündeki eleştirileri reddediyor. Hükûmet, özellikle 7 Ekim 2023’te Hamas öncülüğünde İsrail’e düzenlenen saldırıların ardından başlayan Gazze savaşı sürecinde antisemitik olayların artmasını, yeni düzenlemeye duyulan ihtiyacın başlıca gerekçelerinden biri olarak gösteriyor.

Koalisyon ortaklarından Forza Italia milletvekili Paolo Emilio Russo, Reuters’a yaptığı açıklamada, ifade ve eleştiri özgürlüğünü sınırlandırmanın hiçbir zaman amaçlanmadığını belirterek bu özgürlüklerin demokrasinin temel taşları arasında yer aldığını söyledi.

İtalya Yahudi Cemaatleri Birliği (UCEI) Başkanı Livia Ottolenghi de düzenlemeyi memnuniyetle karşıladı. Ottolenghi, yasanın İtalyan sivil toplumunun antisemitizme karşı demokratik direncini güçlendireceğini savundu. Antisemitizmle mücadelenin belirli bir siyasi kesimin değil, bütün toplumun sorumluluğu olduğunu vurguladı.

Milano merkezli Çağdaş Yahudi Belgeleri Merkezine (CDEC) bağlı Antisemitizm Gözlemevinin verilerine göre İtalya’da 2025 yılında 963 antisemitik olay kaydedildi. Bu sayı, bir önceki yıla göre yaklaşık yüzde 10’luk artışa karşılık geliyor. CDEC Direktörü Gadi Luzzatto Voghera, Reuters’a yaptığı açıklamada, insanların itilmesi, üzerlerine tükürülmesi veya tokatlanması gibi fiziksel saldırılarda da artış yaşandığını belirtti. Bu türden 2025 yılında 18, 2026’nın ilk altı ayında ise 10 vaka kaydedildi.

Yasayı destekleyenler bu verilerin antisemitizmle mücadelede daha güçlü önlemlere duyulan ihtiyacı gösterdiğini savunurken eleştirmenler, ayrımcılıkla mücadelenin ifade özgürlüğünü zedelemeden yürütülmesi gerektiğini vurguluyor.

IHRA Tanımı Muhalefette de Görüş Ayrılıklarına Yol Açtı

Euronews’un aktardığına göre ana muhalefetteki Demokratik Parti (PD), Beş Yıldız Hareketi ve Yeşil-Sol İttifakı (AVS) düzenlemeye karşı çıkarken Italia Viva ve Azione partileri yasayı destekledi. Aralarında Piero Fassino’nun da bulunduğu beş Demokratik Partili milletvekili, parti yönetiminin ret oyu çağrısına uymayarak çekimser kaldı.

AVS eş lideri Angelo Bonelli, iktidarın yasayı İsrail hükûmetine yönelik eleştirileri susturmak için kullandığını savundu. Demokratik Partili eski Meclis Başkanı Laura Boldrini ise iktidarın antisemitizmle mücadelede samimi olması hâlinde IHRA tanımını Antisemitizme İlişkin Kudüs Bildirgesi ile değiştirme önerilerini kabul edeceğini söyledi. Muhalefetin sunduğu değişiklik önerilerinin tamamı reddedildi.

IHRA’ya Alternatif Kudüs Bildirgesi Hangi Ayrımı Yapıyor?

Parlamentodaki tartışmalarda IHRA tanımına alternatif olarak Antisemitizme İlişkin Kudüs Bildirgesi (Jerusalem Declaration on Antisemitism – JDA) gündeme geldi.  25 Mart 2021’de yayımlanan Kudüs Bildirgesi, Holokost tarihi, Yahudi çalışmaları ve Orta Doğu araştırmaları alanlarında çalışan akademisyenler tarafından hazırlandı. Başlangıçta 210 akademisyenin imzaladığı bildirge, antisemitizmi Yahudileri veya Yahudi kurumlarını Yahudi kimlikleri nedeniyle hedef alan ayrımcılık, önyargı, düşmanlık veya şiddet olarak tanımlıyor.

Bildirgenin 15 ilkesi arasında İsrail ve Filistin’e ilişkin siyasi söylemler de ele alınıyor. Buna göre İsrail’in politikalarına yönelik kanıta dayalı eleştiriler, siyonizmin bir milliyetçilik biçimi olarak eleştirilmesi ve İsrail’e yönelik boykot, yatırımların geri çekilmesi veya yaptırım çağrıları kendi başlarına antisemitizm sayılmıyor. Bildirge, Yahudileri İsrail devletinin eylemlerinden topluca esorumlu tutmayı ve klasik antisemitik kalıp yargıları İsrail’e yönelik söylemlerde kullanmayı ise antisemitizm örnekleri arasında sayıyor.

İfade Özgürlüğü Tartışması: BM Raportörü IHRA Tanımını Neden Muğlak Buluyor?

Avrupa’nın başka ülkelerinde de gündeme gelen bu tartışma, İtalya’daki yeni düzenlemeyle yeniden alevlendi. Antisemitizmle mücadele edilirken İsrail’in politikalarını eleştirme ve Filistin’le dayanışma hakkının nasıl korunacağına ilişkin tartışmalar devam ederken, yasanın nasıl sonuçlar doğuracağının düzenlemenin uygulanma biçimine bağlı olarak netlik kazanacağı düşünülüyor.

Yasayı eleştirenlerin temel kaygısı ise IHRA tanımının yeni cezai yaptırımlar getirmese de eğitim kurumlarının, kamu kuruluşlarının ve diğer kurumların kararlarını etkileyebilecek olması. Amnesty International da BM’nin ifade özgürlüğü özel raportörünün daha önce IHRA tanımının ifade özgürlüğünü düzenlemek amacıyla hazırlanmadığını ve bu alandaki uluslararası hukuk standartlarını karşılamadığını belirttiğini hatırlattı.

BM Düşünce ve İfade Özgürlüğü Özel Raportörü Irene Khan, 2024’te BM Genel Kuruluna sunduğu raporda IHRA tanımının bu amaçla hazırlanmadığını belirtmişti. Khan’a göre uluslararası hukuk, insanların hangi ifadelerinin kısıtlanabileceğini önceden öngörebilmesini gerektiriyor. Raportör, IHRA tanımını bu ölçütü karşılayamayacak kadar geniş ve muğlak buluyor. Nisan ayında Fransa’da da parlamento gündemine gelen ama daha sonra geri çekilen bir önerinin tetiklediği tartışma, antisemitizmi tanımak için kullanılan bir metnin ifade özgürlüğüne sınırlama getirirken ölçüt alınıp alınamayacağı üzerinde yoğunlaşıyor. (P)