Almanya’da demokrasiye duyulan memnuniyet gerilerken otoriter yönetim biçimlerine yönelik eğilimler güçleniyor. Leipzig Üniversitesinin 11 Kasım 2026’da yayımladığı araştırmaya göre, demokrasinin ülkedeki işleyişinden memnun olanların oranı yüzde 33,3’e kadar düştü. Katılımcıların yüzde 23,2’si ise Almanya’nın bütün toplumu temsil eden tek ve güçlü bir siyasi partiye ihtiyaç duyduğunu düşünüyor.

Otoriterliğin Önlenebilir Yükselişi (Der aufhaltsame Aufstieg des Autoritären) başlıklı Leipzig Otoriterlik Araştırması, Almanya genelinde 2.507 kişiyle yapılan görüşmelere dayanıyor. Leipzig Üniversitesine bağlı Else Frenkel-Brunswik Demokrasi Araştırmaları Enstitüsü tarafından yürütülen ve Heinrich Böll ile Otto Brenner vakıflarının desteklediği çalışma, 2002’den bu yana iki yılda bir gerçekleştiriliyor.

Demokrasiye Destek Sürüyor Ama İşleyişinden Memnuniyet Dibe Vurdu

Araştırmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri, demokrasinin bir yönetim biçimi olarak benimsenmesiyle Almanya’daki uygulamasından duyulan memnuniyet arasındaki büyük fark. Katılımcıların yüzde 89,3’ü demokrasiyi ilke olarak destekliyor. Bu oran hâlâ oldukça yüksek olsa da ölçümlerin başladığı 2006’dan bu yana ilk kez yüzde 90’ın altına indi.

Demokrasiye ilişkin gerileme yalnızca günlük işleyişten duyulan hoşnutsuzlukla sınırlı değil. Almanya’da anayasanın öngördüğü demokratik düzene destek, 2022’de yüzde 81,9, 2024’te yüzde 72,9 iken 2026’da yüzde 65,2’ye geriledi. Doğu Almanya’da bu oran iki yılda yaklaşık 21 puan düşerek yüzde 59,8’e indi. Buna karşılık demokrasi fikrini benimseyenler ülke genelinde hâlâ büyük çoğunluğu oluşturuyor.

Demokrasinin günlük hayattaki işleyişi konusunda tablo daha da olumsuz. Ülke genelinde yalnızca yüzde 33,3’lük bir kesim mevcut işleyişten memnun. Bu, araştırmanın başladığı tarihten bu yana ölçülen en düşük oran. Memnuniyetsizlik özellikle Doğu Almanya’da yoğunlaşıyor. Demokrasinin işleyişinden memnun olanların oranı doğuda yüzde 22,8, batıda ise yüzde 36 seviyesinde.

Siyasette Temsil Edilmeme Hissi Otoriter Eğilimleri Güçlendiriyor

Siyasetin kendileri gibi insanların taleplerine karşılık vermediğini düşünenlerin sayısı da oldukça yüksek. Siyasi etkisizlik ve katılımın anlamsız olduğu algısını birlikte ölçen endekse göre katılımcıların yüzde 58,6’sı kendisini siyasi süreçlerde etkisiz hisseden grupta yer alıyor. Araştırmacılara göre bu sonuçlar, yalnızca siyasetçilere duyulan geçici bir hoşnutsuzluğa değil, vatandaşların siyasi süreçler üzerinde söz sahibi olabileceklerine dair inançlarının zayıflamasına da işaret ediyor.

Araştırmanın yöneticisi sosyal psikolog Oliver Decker, Heinrich Böll Vakfına yaptığı değerlendirmede, Alman demokrasisinin büyük bir baskı altında olduğunu ve toplumdaki kabulünün zayıfladığını belirtiyor. Decker’e göre asıl endişe verici gelişme, demokrasiden uzaklaşanların giderek otoriter yönetim biçimlerine yönelmesi.

Çalışmanın yazarları, bu gelişmeyi Almanya’nın son yıllarda yaşadığı ekonomik ve toplumsal krizlerle de ilişkilendiriyor. Araştırmacılara göre ekonomik büyüme ve refah beklentilerinin karşılanmaması, yalnızca siyasi kurumlara yönelik güveni sarsmıyor. Aynı zamanda toplumun bir bölümünde, mevcut düzenin sorunları çözmekte yetersiz kaldığı düşüncesini güçlendiriyor. Bu ortamda karmaşık sorunlara hızlı ve kesin çözümler vaat eden otoriter siyasi hareketler daha fazla karşılık bulabiliyor.

Her Dört Kişiden Biri Tek ve Güçlü Bir Parti İstiyor

Demokrasiden duyulan memnuniyetsizlik, otoriter yönetim biçimlerine ilişkin sorulara verilen yanıtlara da yansıyor. Araştırmada katılımcılara, Almanya’nın bütün ulusal topluluğu temsil eden tek ve güçlü bir partiye ihtiyaç duyup duymadığı soruldu. Yüzde 23,2’si bu ifadeye açıkça katılırken yüzde 24,3’ü kısmen katıldığını belirtti. Böylece bu düşünceye açıkça veya kısmen katılanların oranı yüzde 47,5’e ulaştı.

Doğu Almanya’da tek ve güçlü parti fikrine açık destek yüzde 30,9’a yükseliyor. Bununla birlikte bu düşünceye verilen destekle doğrudan diktatörlük talebi arasında önemli bir fark bulunuyor. Belirli koşullarda diktatörlüğün daha iyi bir yönetim biçimi olabileceğini açıkça savunanların oranı yüzde 5,8.

Aşırı sağcı görüşlerin genel yaygınlığında da artış var. Araştırmada şovenist milliyetçi tutumları güçlü biçimde benimseyenlerin oranı yüzde 19,9’a ulaşarak bugüne kadarki en yüksek seviyeye çıktı. Tutarlı bir aşırı sağcı dünya görüşüne sahip olanların oranı ise yüzde 6,9 ile 2014’ten bu yana en yüksek seviyesinde. Bu görüşlere sahip katılımcıların siyasi tercihlerinde Almanya için Alternatif (AfD) öne çıkıyor. Aşırı sağcı dünya görüşünü tutarlı biçimde benimseyen ve oy kullanmayı planlayan katılımcıların yüzde 58,5’i AfD’ye oy vereceğini belirtiyor.

Bununla birlikte rapor, otoriter eğilimlerin kendi içinde aynı yönde ilerlemediğini de gösteriyor. Komplo teorilerine yatkınlık 2024’e göre yaklaşık 11 puan artarak yüzde 36,6’ya ulaşırken otoriter saldırganlık yüzde 47,8’den yüzde 29,4’e geriledi. Kendi çıkarlarını savunmak için fiziksel şiddete başvurabileceğini söyleyenlerin oranı da yüzde 9,9 ile araştırmanın en düşük düzeyinde. Yabancı düşmanlığı ölçeğinde güçlü tutumlar ise 2024’teki yüzde 21,8’den yüzde 19,9’a geriledi. Dolayısıyla araştırma, bütün antidemokratik göstergelerde eşzamanlı bir yükselişe işaret etmiyor.

Geçmişe Özlem ve Her Şeyi Değiştirme Arzusu

Araştırmacılar, otoriter eğilimlerin neden güçlendiğini anlamak için insanların geçmişe ve geleceğe nasıl baktığını da inceledi. Çalışmanın bu yılki temel konularından biri, mevcut düzenden duyulan memnuniyetsizliğin idealize edilen bir geçmişe dönme isteğini nasıl beslediği.

Katılımcıların yüzde 43,4’ü, siyasetçilerin kendileri gibi insanların ihtiyaçlarıyla daha fazla ilgilendiği bir geçmişe dönmek istediğini söylüyor. Yüzde 33,5’i ise kendileri gibi insanların eskiden daha fazla saygı gördüğünü düşünüyor.

Araştırmacıların gerici nostalji (regressive Nostalgie) olarak adlandırdığı bu eğilim, geçmişe duyulan sıradan bir özlemden farklı. Burada geçmiş, bugünün sorunlarının bulunmadığı ve kaybedildiğine inanılan toplumsal statünün yeniden kazanılabileceği bir dönem olarak görülüyor. Ama memnuniyetsizlik yalnızca geçmişe dönme isteğiyle sınırlı değil. Katılımcıların yüzde 30,4’ü mevcut koşulların değişmesi için radikal adımlar gerektiğini savunuyor. Yüzde 14,7’si ise yeni bir düzen kurulabilmesi için mevcut her şeyin yıkılması gerektiği görüşünde.

Raporun dikkat çektiği çelişki de burada ortaya çıkıyor: Geçmişe dönme isteğiyle mevcut düzenin tamamen yıkılması arzusu ilk bakışta birbirine zıt görünse de araştırmacılara göre her iki eğilim de bugünün koşullarından kurtulma beklentisinden besleniyor. Birinde çözüm idealize edilmiş bir geçmişte, diğerinde ise mevcut düzenin sona ermesiyle başlayacak yeni bir gelecekte aranıyor. Araştırmacılar, AfD’nin bu iki beklentiyi bir arada siyasi desteğe dönüştürebildiğini savunuyor.

Araştırma, bu iki eğilimin de aşırı sağcı tutumlarla ilişkili olduğunu gösteriyor. Özellikle geçmişe duyulan güçlü özlem ile AfD tercihi arasında, eğitim, gelir ve siyasi memnuniyetsizlik gibi başka değişkenler hesaba katıldığında da istatistiksel bir bağlantı bulunuyor. Araştırmanın yazarlarından sosyolog Johannes Kiess, Heinrich Böll Vakfının yayımladığı açıklamada, toplumun mevcut düzenden uzaklaşma arzusuna karşı inandırıcı demokratik alternatifler sunulması ve siyasetin sorun çözme kapasitesinin güçlendirilmesi gerektiğini vurguluyor.

Müslüman Karşıtlığı ve Antisemitizm Yaygınlığını Koruyor

Araştırma, Almanya’daki Müslüman karşıtlığının boyutlarına ilişkin de dikkat çekici sonuçlar içeriyor. Katılımcıların yüzde 34,1’i Müslüman karşıtı tutumları ölçen iki ifadeye verdikleri yanıtlar üzerinden bu kategoride değerlendiriliyor. Sorular, Müslümanların Almanya’ya göçünün yasaklanması ve ülkedeki Müslüman nüfus nedeniyle kişinin kendisini yabancı hissetmesiyle ilgili.

Çalışmanın sonuçlarına göre, Müslüman karşıtlığı Doğu Almanya’da yüzde 41,6, Batı Almanya’da yüzde 32,2 seviyesinde. Ülke genelinde Müslüman karşıtı tutumlar son yıllarda yeniden yükselişe geçmiş durumda. Antisemitik tutumlarda da artış kaydedildi. Geleneksel antisemitik ifadelere açık destek yüzde 6,2’ye yükselirken araştırmacıların İsrail bağlantılı antisemitizm olarak sınıflandırdığı ifadelere güçlü destek yüzde 16’ya ulaştı. Bu ikinci oran, ilgili ölçümlerin başladığı 2020’den bu yana en yüksek seviyede.

Araştırmada bu ikinci kategori, İsrail’in politikalarını Yahudilerle özdeşleştiren ve İsrail’e ilişkin belirli karşılaştırma ve genellemeleri içeren ifadelerle ölçülüyor. Araştırmacılar, İsrail hükûmetinin politikalarına yönelik eleştirinin tek başına antisemitizm kapsamında değerlendirilmediğini belirtiyor.

Çalışmanın bir diğer bulgusu toplumsal cinsiyetle ilgili. Kadınların eşitlik mücadelesine karşıtlığı ölçen antifeminist tutumlar yüzde 18,3 ile serinin en düşük düzeyine indi. Buna karşılık kadınlara yönelik düşmanca cinsiyetçi tutumları güçlü biçimde benimseyenlerin oranı yüzde 29’a ulaşıyor. Araştırmacılar, feminizm karşıtlığı ve cinsiyetçiliğin otoriter eğilimlerle bağlantılı olduğunu belirtiyor.

Almanya’da Demokrasi Gerçekten Krizde mi?

Leipzig araştırması, Almanya’da siyasi kurumlara yönelik güvenin gerilediğini ortaya koyan başka çalışmalarla da örtüşüyor. Entegrasyon ve Göç Uzmanlar Konseyinin (SVR) araştırması, federal hükûmete ve Federal Meclise duyulan güvenin 2022 sonrasında hem göç geçmişi olan hem de olmayan kesimlerde azaldığını göstermişti. Araştırmada siyasi güvenin düşmesiyle AfD’ye yakınlık ve siyasette temsil edilmediğini düşünme arasında da bağlantı bulunmuştu.

Bununla birlikte Almanya’daki demokratik kurumların toplumdaki desteğini koruduğunu gösteren araştırmalar da var. Bertelsmann Vakfının Mayıs 2026’da yayımladığı “Demokrasi Monitörü” başlıklı periyodik çalışma, demokratik değerlerin ve kurumların meşruiyetinin toplumda yüksek düzeyde kabul gördüğünü ortaya koydu. Siyaset bilimciler Robert Vehrkamp ve Michael Koß tarafından hazırlanan araştırmaya göre, katılımcıların yüzde 91’i demokratik seçimlerin temel değer ve kurallarını güçlü biçimde destekliyor.

Siyaset ve Medyaya İslam Düşmanlığı Uyarısı

Leipzig araştırmasının sonuçlarına ilişkin 12 Kasım’da bir açıklama yayımlayan İslam Toplumu Millî Görüş (IGMG) Genel Sekreteri Abdi Taşdöğen, Almanya’da Müslüman karşıtlığının yüksek seviyelerde seyretmesinden siyaset ve medyanın da sorumlu olduğunu belirtti. Araştırmanın ortaya koyduğu oranları endişe verici olarak değerlendiren Taşdöğen, Müslümanların sürekli bir sorun olarak sunulmasının, topluma aidiyetlerinin sorgulanmasının ve genelleştirici ithamlarla hedef gösterilmelerinin önyargıları beslediğini savundu. Siyasi aktörleri kullandıkları dilin sonuçları üzerinde düşünmeye çağıran Taşdöğen, “Ön yargılar durup dururken ortaya çıkmaz. Kamuoyundaki tartışmalarla şekillenir, güçlenir ve bazen siyasi amaçlar için kasıtlı olarak kullanılır.” ifadelerini kullandı.

Medyanın da Müslümanları ağırlıklı olarak çatışmalar, aşırılıkçılık ve entegrasyon sorunları üzerinden görünür kılmasını eleştiren Taşdöğen, milyonlarca Müslümanın çalışma hayatına, gönüllü faaliyetlere ve toplumsal yaşama katkılarının yeterince yansıtılmadığını söyledi. Farklı din ve kökenlerden insanların günlük hayatta bir araya gelmesinin önyargıları azaltabileceğine dikkat çeken Taşdöğen, kuruluş olarak kültürler ve dinler arası diyaloğu güçlendirmeyi, cami ve cemiyetlerini topluma daha fazla açmayı hedeflediklerini belirtti. Taşdöğen, toplumsal uyumun yalnızca söylemlerle değil, insanlar arasındaki karşılaşmalarla gelişebileceğini vurgulayarak siyaset ve medyayı ayrışmayı derinleştirmek yerine toplumsal kesimler arasında köprüler kurmaya çağırdı. (P)