Fransa’da 2027 cumhurbaşkanlığı seçimine hazırlanan Édouard Philippe, Gabriel Attal ve Bruno Retailleau, yasal göçü sınırlandırmayı hedefliyor. Philippe aile birleşimini beş yıl askıya almayı, Attal göçmenlerin kabulünde puan sistemine geçmeyi, Retailleau ise vatandaşlıkta doğum yeri esasını kaldırmayı öneriyor. Üç isim, kamu harcamalarını kısmayı da savunurken emeklilik koşulları konusunda farklı planlar sunuyor.
Boyun Eğmeyen Fransa’nın (LFI) cumhurbaşkanı adayı Jean-Luc Mélenchon’un 6 Kasım’da 1.069 maddelik programını açıklamasının ardından merkez ve sağdaki adayların vaatleri de belirginleşiyor. Emmanuel Macron döneminde başbakanlık yapan Horizons lideri Philippe, kampanya sitesinde programının ilk bölümünü yayımladı. Yine eski başbakanlardan Renaissance lideri Attal ilk 96 vaadini duyurdu. Cumhuriyetçilerin (LR) lideri ve eski İçişleri Bakanı Retailleau ise 133 önerilik programına ek olarak 12 Kasım’da göçe ilişkin 56 sayfalık ayrı bir belge açıkladı.
Göçte Kotalar ve Aile Birleşimine Kısıtlamalar
Philippe, yasal göçü yarıya indirerek 15 yıl önceki düzeyine çekmeyi hedefliyor. Göç planında aile birleşimini cumhurbaşkanlığı dönemi boyunca askıya almayı, çalışma amaçlı göçe kota getirmeyi ve Fransa ile Cezayir arasındaki 1968 tarihli göç anlaşmasını feshetmeyi öneriyor.
Philippe ayrıca hüküm giymiş yabancıların sosyal yardımlarının kesilmesini ve sınır dışı edilmelerini kolaylaştırmayı savunuyor. Hakkında geri gönderme kararı verilen kişiler için Fransa dışındaki merkezlerden yararlanmak isteyen eski başbakan, iltica başvurularının değerlendirilmesinde kullanılan “güvenli ülkeler” listesini parlamentonun her yıl belirlemesini öneriyor.
Attal ise çalışma amaçlı göçe öncelik veriyor. Kanada’dan esinlenen puan sisteminde istikrarlı bir iş teklifi, barınma imkânı, Fransızca bilgisi ve Cumhuriyet değerlerine uyum ölçüt olarak kullanılacak. Attal ayrıca göç kotalarının parlamento tarafından iki yılda bir belirlenmesini ve aile birleşimi koşullarının ağırlaştırılmasını istiyor.
Retailleau Vatandaşlıkta Doğum Yeri Esasını Kaldırmak İstiyor
Retailleau’nun Le Monde gazetesinin de ayrıntılarını aktardığı göç planı, vatandaşlıktan sağlık hizmetlerine kadar uzanan kısıtlamalar içeriyor. Eski bakan, yabancı ebeveynlerin Fransa’da doğan çocuklarının belirli koşullarda vatandaşlık kazanmasını sağlayan doğum yeri esasını (droit du sol) kaldırmak istiyor. Evlilik veya kardeşlik bağı üzerinden beyanla vatandaşlık edinme yollarına da son vermeyi öneriyor. Bu yolların yerine İçişleri Bakanlığına bağlı tek bir vatandaşlığa kabul usulü öngörüyor. Bu usulde ikamet şartı beş yıldan on yıla çıkarılacak ve başvuranlardan mali bağımsızlık, temiz adli sicil ve uyum şartlarını karşılamaları istenecek.
Retailleau, Fransa’ya gelen yabancı öğrenci sayısını yarıya indirmeyi, öğrenim harçlarını artırmayı, banka teminatı ve özel sağlık sigortası şartı getirmeyi vadediyor. Öğrencilerin ilk sınıf tekrarında oturum izinlerini kaybetmesi, sosyal yardımlardan ve CROUS öğrenci yurtlarından yararlanamaması da öneriler arasında.
Plan, yabancıların primsiz sosyal yardımlara erişimi için beş yıllık bekleme süresi getirilmesini, düzensiz statüdeki göçmenlere yönelik Devlet Tıbbi Yardımının (AME) kaldırılmasını ve sağlık sigortasına erişimin daraltılmasını da öngörüyor. Retailleau ayrıca iltica başvurularının güvenli üçüncü ülkelerde incelenmesini ve aile göçünün istisnai hâle getirilmesini savunuyor.
Bütçe Açığı Nasıl Kapatılacak?
Philippe, beş yıllık dönemin sonunda bütçe açığını gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYH) yüzde 2,5’inin altına indirmeyi hedefliyor. Kamu maliyesi planı, bütçe disiplinine ilişkin bir anayasa kuralının referandumla kabul edilmesini, beş yıl boyunca yeni vergi konulmamasını ve emekli olan büro çalışanlarının bir bölümünün yerine atama yapılmayarak 250 bin kamu kadrosunun azaltılmasını içeriyor. Philippe ayrıca şirketlere verilen kamu yardımlarını 50 milyar avro azaltarak üretim vergilerinde aynı tutarda indirime gitmeyi ve şirketlerin işyeri anlaşmalarıyla çalışma sürelerini belirleyebilmesini öneriyor.
Attal’ın bütçe planı, beş yıllık dönem için 150 milyar avroluk tasarruf öngörüyor. Bunun üçte ikisinin hastalık izinleri, işsizlik sigortası ve emeklilik gibi sosyal harcama kalemlerinden karşılanması planlanıyor. Attal, gönüllü ayrılık yoluyla devlet ve yerel yönetimlerde 100 bin kadroyu azaltmayı, sosyal güvenlik hesaplarını üç yılda dengelemeyi ve 2037’ye kadar bütçe açığını kapatmayı hedefliyor. Ücret politikasında ise işverene ek maliyet yüklemeden çalışanların ücretlerinden kesilen primleri azaltmayı ve iş mevzuatını sadeleştirmeyi savunuyor.
Retailleau, mevcut politikaların sürmesi hâlinde oluşacağını öngördüğü bütçe tablosuna kıyasla 2032 yılı için 197 milyar avro tasarruf hesaplıyor. Bunun 146 milyar avrosunu açığı azaltmaya ayırmayı, 51 milyar avrosunu ise hanelere ve şirketlere geri vermeyi planlıyor. Programında beş yıl içinde emekli olacak 400 bin kamu çalışanının yerine yeni atama yapılmaması da yer alıyor.
Emeklilikte Yaş ve Prim Süresi Tartışması
Fransa’da 2023 reformu, yasal emeklilik yaşının kademeli olarak 64’e çıkarılmasını öngörüyordu. 2026 Sosyal Güvenlik Finansman Yasası’yla artış takvimi 2028’e kadar askıya alındı. Güncel takvime göre 64 yaş sınırı 1969 ve sonrasında doğanlar için geçerli olacak.
Philippe, emeklilik planında on yıldan kısa sürede yasal emeklilik yaşını 65’e, kesintisiz aylık için gereken prim süresini 45 yıla çıkarmayı öneriyor. Uzun süre çalışmış veya sağlık sorunları bulunan kişiler için erken emeklilik imkânlarını koruyacağını belirten Philippe’e göre bu düzenlemede yaklaşık her üç kişiden biri 65 yaşından önce emekli olabilecek.
Attal, yasal emeklilik yaşını kaldırarak prim ödeme süresini esas almak istiyor. Böylece çalışma hayatına erken başlayanlar daha erken emekli olabilecek. Retailleau ise asgari emeklilik yaşını 63 olarak belirlemeyi ve bugün 67 olan, prim süresi eksik olsa da aylığa kesinti uygulanmayan yaşı 65’e çekmeyi öneriyor. Planına göre 65’ten önce emekli olanların aylığı, erken ayrıldıkları her yıl için yaklaşık yüzde 7 düşecek. Üç aday da mevcut sisteme tasarruf ve yatırıma dayalı bir emeklilik bileşeni eklenmesini savunuyor.
Eğitim, Güvenlik ve Yapay Zekâ
Philippe, okul yönetimlerine ders çizelgesini belirleme ve öğretmen alımına katılma konusunda daha fazla söz hakkı tanımayı, öğretmen maaşlarını ise ortalama yüzde 20 artırmayı öneriyor. Güvenlik programında uyuşturucu kaçakçılığıyla mücadele, cezaların ağırlaştırılması ve belediye başkanlarının yaptırım yetkilerinin genişletilmesi öne çıkıyor.
Attal, ilkokullarda her gün 30 dakikanın eleştirel düşünme çalışmalarına ayrılmasını ve matematikte Singapur yönteminin yaygınlaştırılmasını istiyor. Öğretmenlerin net aylık ücretlerini 200 ila 500 avro artırmayı öneren Attal’ın yapay zekâ planı, kamu ve özel sektörün eşit paylarla karşılayacağı 200 milyar avroluk yatırım öngörüyor. Attal, kamu payını hastalık izni harcamalarında tasarruf yaparak ve sosyal yardımları dondurarak finanse etmeyi planlıyor.
Retailleau ise ortak ortaokul modelini (collège unique) değiştirmek ve okullara daha fazla özerklik tanımak istiyor. Ortaokula giriş sınavı ve öğrencilerin seviyelerine göre gruplara ayrılması da önerileri arasında.
Retailleau’nun Planında İki Referandum Var
Retailleau, seçilmesi hâlinde 2027 sonbaharında bir anayasa değişikliğini halkoyuna sunmayı planlıyor. Önerisi, referandumun hangi konularda yapılabileceğini belirleyen 11. maddenin kapsamına göç politikalarını da eklemeyi amaçlıyor. Madde bugün kamu otoritelerinin örgütlenmesi ile ekonomik, sosyal ve çevresel reformlar gibi konularda referandum düzenlenmesine imkân veriyor.
İlk oylamaya giden yol parlamentodan geçiyor. Anayasanın 89. maddesine göre Ulusal Meclis ve Senatonun değişiklik metnini aynı biçimde kabul etmesi gerekiyor. Değişiklik halkoyunda da onaylanırsa Retailleau, kampanya programında öngördüğü ikinci referandumu 2028’de düzenlemek istiyor. Bu kez seçmenlerin önüne hüküm giymiş yabancıların sınır dışı edilmesine ilişkin kurallar, vize ve oturum izni kotaları ile sosyal yardımlara erişim koşulları gelecek. (P)










