Fransa’da ilk turu 18 Nisan, ikinci turu 2 Mayıs 2027’de yapılacak cumhurbaşkanlığı seçimleri yaklaşırken, başlıca adaylar arasında kapsamlı hükümet programını yayımlayan ilk isim Boyun Eğmeyen Fransa (La France insoumise – LFI) Genel Başkanı Jean-Luc Mélenchon oldu. 6 Kasım’da yayımlanan L’Avenir en commun (Ortak Gelecek) adlı program, 238’i yeni olmak üzere 1.069 vaat içeriyor. Emeklilik yaşının düşürülmesi, asgari ücretin artırılması, servet vergisinin yeniden yürürlüğe konulması, göçmenlerin haklarının genişletilmesi ve ekolojik dönüşüm, programın temel vaatleri arasında bulunuyor.

Mélenchon’dan “Yeni Fransa” Vizyonu, Rakiplerde Adaylık Belirsizliği

Mélenchon’un yeni programı, 2017 ve 2022 seçimlerinde savunduğu politikaların büyük bölümünü korurken bazı önemli değişiklikler de içeriyor. Le Monde‘un aktardığına göre bu kez ekolojik dönüşüm programın merkezine yerleştirilirken önceki kampanyaların temel hedeflerinden olan Altıncı Cumhuriyet’in kurulması ikinci plana alındı. Mélenchon ayrıca Fransa’nın demografik ve toplumsal dönüşümünü vurgulayan “Nouvelle France” (Yeni Fransa) kavramını siyasi projesinin merkezine taşıdı. LFI, bu kavramla farklı kuşakları, göçmen kökenli nüfusu ve diğer toplumsal kesimleri kapsayan bir Fransa tasavvuru sunduğunu belirtiyor.

Aşırı sağcı Ulusal Birlik’in (RN) önde gelen ismi Marine Le Pen, merkezden Édouard Philippe ve Gabriel Attal, Cumhuriyetçiler (LR) partisinden Bruno Retailleau ve merkez soldan Raphaël Glucksmann, ekonomiden göçe kadar birçok alanda temel önerilerini açıklasalar da henüz Mélenchon’unki kadar kapsamlı bir seçim programı yayımlamış değiller.

Bununla birlikte adaylık yarışında belirsizlikler sürüyor. Marine Le Pen’in temmuz ayında verilen istinaf kararının ardından yeniden aday olmasının önü açılsa da hakkındaki yargı süreci henüz tamamen sonuçlanmadı. Merkez ve sağ partilerde ise adayların ortak bir isim etrafında birleşip birleşmeyeceği tartışılıyor. Sosyal demokratların ekim ayında düzenlediği ön seçimi kazanan Glucksmann ise Sosyalist Parti (PS) ve Place publique’in ortak adayı olarak yarışa hazırlanıyor.

Mélenchon Nükleerden Çıkmayı, Glucksmann Enerji Çeşitliliğini Savunuyor

Yeni programın en dikkat çekici değişikliği, ekolojik dönüşümün ilk sıraya alınması. Mélenchon, ekonominin üretim ve tüketim biçimlerinin çevresel sınırlar dikkate alınarak yeniden düzenlenmesini savunuyor. Bunun için devlet öncülüğünde bir ekolojik planlama sistemi kurulmasını, ekonomik faaliyetlerin çevresel hedeflere bağlanmasını ve ülkenin coğrafi örgütlenmesinin yeniden düşünülmesini öneriyor.

Program, fosil yakıtlardan 2050’den önce çıkılmasını ve enerji üretiminde yüzde 100 yenilenebilir kaynak hedefine en geç 2060’ta ulaşılmasını öngörüyor. Bu hedef, 2022 programında 2050 olarak belirlenmişti. Mélenchon ayrıca yeni nükleer reaktörlerin inşasından vazgeçilmesini ve mevcut santrallerin kademeli olarak kapatılmasını savunuyor.

İklim değişikliğiyle mücadelede yeni öneriler de bulunuyor. Bunlar arasında 25 yaşından küçükler için dokuz ay sürecek, asgari ücret üzerinden ödenecek zorunlu ekolojik yurttaşlık hizmeti, gece 23.00 ile sabah 06.00 arasında uçuş yasağı ve orman yangınlarıyla mücadele için yerli yangın söndürme uçakları ile insansız hava araçlarının üretimi yer alıyor.

Ekoloji alanında bir başka kapsamlı plan da sosyal demokrat Raphaël Glucksmann’dan geldi. Glucksmann, 9 Kasım’da 2022 seçimlerinde Yeşiller partisinden cumhurbaşkanı adayı olan Yannick Jadot ile birlikte beş yılda 200 milyar avroluk kamu yatırımı öngören ekolojik dönüşüm planını açıkladı. Plan, 2050’ye kadar karbon nötrlüğüne ulaşılmasını ve ekolojik dönüşümün ilk 100 günde başlatılmasını hedefliyor.

Glucksmann, Mélenchon’dan farklı olarak nükleer enerjinin korunmasını ve yenilenebilir kaynaklarla birlikte kullanılmasını savunuyor. Mevcut reaktörlerin ömrünün uzatılmasını desteklerken yeni reaktörlerin inşası konusunda Sayıştayın değerlendirmesini bekliyor. Ayrıca 2035’e kadar yenilenebilir enerji kapasitesinin iki katına çıkarılmasını, elektrikli araçların aylık 100 avroya kiralanmasını ve enerji faturaları için hanelere mali destek verilmesini öneriyor.

Emeklilik Reformunda Büyük Ayrılık: 60 Yaş mı, 65 Yaş mı?

Mélenchon’un en önemli sosyal politika vaatlerinden biri emeklilik yaşının 60’a düşürülmesi. Ancak bu hedefin uygulanma takvimi önceki seçimlerden farklı. Yeni program, öncelikle Macron yönetiminin 2023’te kabul ettiği emeklilik reformunun kaldırılmasını ve 62 yaşa dönüşü, ardından 40 yıllık prim ödemesiyle 60 yaşında tam emeklilik hakkının yeniden tanınmasını öngörüyor.

Fransa’da 2023 reformuyla emeklilik yaşının kademeli olarak 62’den 64’e çıkarılması kararlaştırılmıştı. Ancak daha sonra yapılan yasal düzenlemeyle emeklilik yaşının ve prim ödeme süresinin artırılması 2028’e kadar askıya alındı. Bu karar reformu tamamen ortadan kaldırmadı. Mevcut düzenlemeye göre 64 yaş sınırı, 1969 ve sonrasında doğanlar için geçerli olacak.

Emeklilik sisteminin finansmanı da seçimlerin önemli tartışma başlıklarından biri. Emeklilik Politikaları Yönlendirme Konseyinin Haziran 2026 raporu, doğurganlık oranındaki düşüşün ve nüfusun yaşlanmasının sistemin uzun vadeli mali dengesini zorlaştırdığını ortaya koyuyor.

Rakip adayların yaklaşımları ise birbirinden oldukça farklı. LCP‘nin karşılaştırmasına göre Marine Le Pen, genel emeklilik yaşını 62’ye düşürmeyi, 20 yaşından önce çalışmaya başlayanlara ise belirli prim koşullarıyla 60 yaşında emeklilik hakkı tanımayı savunuyor.

Macron’un eski başbakanlarından Édouard Philippe ise YouTube kanalında yayımladığı reform planında yasal emeklilik yaşının kademeli olarak 65’e, prim ödeme süresinin de 45 yıla çıkarılmasını önerdi. Philippe, askıya alınmış olan 2023 reformundaki 64 yaş ve 43 yıllık prim şartına dönülmesini, ardından on yıldan kısa sürede yeni hedeflere ulaşılmasını istiyor.

Bununla birlikte erken yaşta çalışmaya başlayanların ve ağır işlerde çalışanların durumlarının dikkate alınacağını, çalışanların yaklaşık üçte birinin 60-64 yaşlarında emekli olabileceğini belirtiyor. Philippe ayrıca mevcut çalışanların primleriyle emekli aylıklarının finanse edildiği dağıtım sistemine, bireysel tasarruflara dayalı bir sermaye birikimi modelinin eklenmesini savunuyor.

Philippe’in önerisi, merkez blok içindeki görüş ayrılıklarını da görünür kılıyor. Merkezden bir diğer eski başbakan olan Gabriel Attal, yasal emeklilik yaşının kaldırılmasını ve emeklilik haklarının prim ödeme süresi üzerinden belirlenmesini önerirken Philippe bu yaklaşımı hem mali açıdan sürdürülemez hem de çalışma hayatı kesintili olanlar, özellikle kadınlar açısından adaletsiz buluyor. Philippe, 60 yaşında emekliliğe dönüşü savunanları ise gerçekçi olmamakla suçluyor.

Sosyalist Parti ve Place publique’in ortak adayı Raphaël Glucksmann ise tek bir emeklilik yaşının bütün meslekler için adil olmadığını savunuyor. Fiziksel olarak yıpratıcı işlerde çalışanlarla daha uzun süre çalışabilecek meslek grupları arasında ayrım yapılmasını istiyor.

Vergiler, Ücretler ve Kamu Borcu: Mélenchon’un Bütçe Planı Nasıl Finanse Edilecek?

Mélenchon’un ekonomik programı, kamunun ekonomideki ağırlığını artırmayı ve gelir dağılımını değiştirmeyi amaçlıyor. Kasım 2026 itibarıyla yaklaşık 1.478 avro olan net asgari ücretin aylık 1.700 avroya çıkarılması, temel ihtiyaç ürünlerinin fiyatlarının sınırlandırılması, kamu çalışanlarının maaşlarının artırılması ve gençlere yoksulluk sınırına kadar gelir güvencesi sağlanması, bu yaklaşımın önemli unsurları.

Öte yandan Fransız hükûmeti, 9 Kasım’da açıkladığı kararla asgari ücretin 1 Aralık 2026’dan itibaren yüzde 1,6 artırılarak aylık net 1.501,60 avroya yükseltileceğini duyurdu. Mélenchon’un vaadi, yıl sonunda yürürlüğe girecek bu artışın da üzerinde bir ücret düzeyini hedefliyor.

Finansmanın merkezinde ise servet ve sermaye gelirlerinin daha yüksek vergilendirilmesi bulunuyor. Program, servet vergisinin (ISF) iklim boyutuyla geri getirilmesini, gelir vergisinin 14 dilime çıkarılmasını, sermaye gelirlerine uygulanan sabit oranlı verginin kaldırılmasını ve 100 milyon avroyu aşan servetlere yıllık asgari yüzde 2 vergi getirilmesini öngörüyor. Ayrıca miras yoluyla edinilebilecek servete 12 milyon avroluk üst sınır öneriliyor.

Mélenchon, programın finansmanına ilişkin ilk somut rakamları 14 Ekim’de açıkladı. LFI’nin 2027 bütçe taslağına göre ilk yılda 106,4 milyar avro ek kamu geliri elde edilmesi, buna karşılık 81,7 milyar avro yeni harcama yapılması hedefleniyor. Aradaki yaklaşık 24,7 milyar avroluk farkın bütçe açığını azaltması öngörülüyor.

Ancak bu hesaplamaların uygulanabilirliği tartışmalı. Le Monde‘un değerlendirmesinde, yüksek vergilerin şirketlerin ve varlıklı hanelerin ekonomik davranışlarını nasıl değiştireceğinin yeterince hesaba katılmadığına dikkat çekiliyor. Ayrıca açıklanan bütçe yalnızca 2027 yılını kapsıyor; beş yıllık programın tamamının ayrıntılı maliyetlendirmesi henüz yayımlanmadı.

Fransa’nın mevcut mali durumu da bu tartışmaya eşlik ediyor. INSEE verilerine göre kamu borcu 2026’nın ikinci çeyreğinde yaklaşık 3,6 trilyon avroya, GSYH’nin yüzde 119’una ulaştı.

Mélenchon gelirleri artırarak kamu hizmetlerini genişletmek isterken merkez sağ ve sağ, öncelikle harcamaların azaltılmasını savunuyor. Édouard Philippe şirketlerin üretim vergilerini azaltmayı ve çalışma süresini uzatmayı savunurken Gabriel Attal kamu harcamalarında kapsamlı tasarruf hedefliyor. Bruno Retailleau, 2032’ye kadar 197 milyar avroluk kümülatif tasarruf planı açıkladı. Marine Le Pen de devlet harcamalarının azaltılmasını öneriyor.

Göç Politikası: Mélenchon Hakları Genişletmeyi, Sağ Adaylar Göçü Azaltmayı Vadediyor

Mélenchon’un programı, göç politikalarında son yıllardaki kısıtlayıcı düzenlemelerin tersine çevrilmesini öngörüyor. Programdaki öneriler arasında çalışanların, öğrencilerin ve okula devam eden çocukların ebeveynlerinin düzenli oturum hakkına erişiminin kolaylaştırılması, on yıllık oturum kartının temel ikamet belgesi hâline getirilmesi ve yabancıların yerel seçimlerde oy kullanabilmesi bulunuyor. Fransa’da doğan çocukların vatandaşlığa erişiminin kolaylaştırılması da vaatler arasında.

LFI ayrıca son iltica ve göç yasalarının kaldırılmasını, Dublin sisteminin askıya alınmasını ve Avrupa Göç ve İltica Paktı’nın uygulanmasının reddedilmesini istiyor. Düşük gelirli ve düzensiz statüdeki göçmenlerin temel sağlık hizmetlerine erişimini sağlayan Devlet Tıbbi Yardımı (AME) uygulamasının korunması da programda yer alıyor.

Buna karşılık Marine Le Pen ve Bruno Retailleau, yasal göçün de azaltılmasını, vatandaşlık koşullarının ağırlaştırılmasını ve yabancıların bazı sosyal haklara erişiminin sınırlandırılmasını savunuyor. Édouard Philippe göçün azaltılmasına yönelik kotaları desteklerken Gabriel Attal, Kanada örneğinden hareketle puanlamaya dayalı bir göç sistemi kurulmasını öneriyor. Attal’ın modelinde çalışma, dil yeterliliği ve barınma imkânları temel puan toplama yollarını oluşturuyor.

Göç alanındaki önerilerin bir bölümü, Fransa’nın taraf olduğu Avrupa Birliği düzenlemelerini de ilgilendiriyor. İltica hakkı, aile birleşimi ve Avrupa sınır yönetimi yalnızca ulusal yasalarla düzenlenemiyor. Mélenchon’un Avrupa göç düzenlemelerini uygulamama vaadi ile sağ adayların ulusal sınırlamaları genişletme önerileri, mevcut AB mevzuatı ve Fransa’nın uluslararası yükümlülükleri bakımından farklı hukuki koşullara tabi.

İslamofobiyle Mücadele ve Laiklik: Mélenchon Ne Vaat Ediyor?

Mélenchon’un seçim programında İslamofobiyle mücadeleye de geniş yer veriliyor. LFI, İslamofobi, antisemitizm ve diğer ırkçılık biçimleriyle mücadele için 1 milyar avroluk bir eylem planı hazırlanmasını öngörüyor. Programda ayrımcılıkla mücadele politikalarını koordine edecek bir eşitlik komiserliği ve ayrımcılığı izleyecek bir gözlemevi kurulması, saldırı ve tehditlere maruz kalan camiler ile sinagogların güvenliğinin artırılması ve internette İslamofobik ve antisemitik nefretle mücadele edecek bağımsız bir kurum oluşturulması da bulunuyor.

LFI ayrıca 2021’de Macron yönetiminde kabul edilen ve kamuoyunda “ayrılıkçılıkla mücadele yasası” olarak bilinen düzenlemenin temel özgürlükleri kısıtladığını belirttiği hükümlerini kaldırmayı vadediyor. Derneklerin kamu desteklerinden yararlanmasını belirli Cumhuriyet ilkelerine bağlılık taahhüdüne bağlayan Contrat d’engagement républicain (Cumhuriyet’e Bağlılık Sözleşmesi) uygulamasının kaldırılması da öneriler arasında. Program, işe alım, konut ve eğitim alanlarında ayrımcılığı tespit etmek için karşılaştırmalı testlerin yaygınlaştırılmasını ve ayrımcılık yapan şirketlere daha ağır yaptırımlar uygulanmasını da öngörüyor.

Mélenchon’un laiklik anlayışına ilişkin önerileri de Müslümanları doğrudan ilgilendiriyor. Programda laikliğin devlet ateizmi anlamına gelmediği ve dinlerin devlet tarafından düzenlenmesinin gerekçesi olamayacağı belirtiliyor. Ayrıca laikliğin “bugün Müslümanlara yapıldığı gibi belirli bir dinin mensuplarını hedef göstermek için kullanılmaması”gerektiği vurgulanıyor. LFI, 2021’de kaldırılan Laiklik Gözlemevinin yeniden kurulmasını önerirken dinî yapıların ve dinî okulların inşasına, dinî etkinliklerin düzenlenmesine kamu finansmanı sağlanmasına karşı çıkıyor.

Bununla birlikte programda, devlet okullarında dinî sembollerin kullanılmasını yasaklayan 2004 tarihli yasanın kaldırılmasına yönelik bir vaat bulunmuyor. Başörtüsü ve abaya yasaklarına ilişkin yeni bir düzenleme de açıkça öngörülmüyor. LFI ise kamuya açık alanlarda başörtüsünün yasaklanmasını isteyen aşırı sağın önerilerine karşı çıkıyor.

Altıncı Cumhuriyet ve AB Kuralları: Mélenchon Hangi Değişiklikleri Öneriyor?

Ekolojik dönüşümün programın başına alınmasıyla Altıncı Cumhuriyet’in kurulması hedefi, önceki seçimlere kıyasla daha geri planda yer alıyor. Ancak LFI, Fransa’nın siyasi kurumlarını yeniden düzenleme vaadini koruyor.

Partinin anayasal reform önerileri arasında yeni bir anayasanın hazırlanması için kurucu meclis oluşturulması, seçim sisteminin nispi temsile dayandırılması ve hükûmetlerin parlamentoda oylamaya başvurmadan yasa geçirmesine imkân sağlayan Anayasa’nın 49.3 maddesindeki yöntemin kaldırılması yer alıyor.

Mélenchon ayrıca oy kullanma yaşının 16’ya indirilmesini, boş oyların tanınmasını, oy kullanmanın zorunlu hâle getirilmesini ve yurttaşların doğrudan yasa önerme veya seçilmiş temsilcilerin görevine son verme süreçlerini başlatabilmesini savunuyor. Program, 500 binden fazla imza toplayan dilekçelerin Ulusal Mecliste görüşülmesini de öngörüyor.

Programın bir başka başlığı da Avrupa Birliği ile ilişkiler. Mélenchon, mevcut AB anlaşmalarının sosyal ve ekolojik politikaları sınırlandırdığını savunarak bunların yeniden müzakere edilmesini istiyor. Bununla birlikte reform konusunda uzlaşma sağlanamaması hâlinde Fransa’nın belirli AB kurallarını uygulamamasını da öneriyor.

LFI’nin planına göre Fransız Parlamentosu, bütçe politikaları, sermayenin serbest dolaşımı, rekabet kuralları ve kamu hizmetleri gibi alanlarda bazı AB düzenlemelerinin uygulanmasını geçici olarak askıya alabilecek. Program, Fransa’nın AB’den veya avro bölgesinden ayrılmasını öngörmüyor.

Buna karşılık AB hukukunda, Birlik düzenlemelerinin ulusal hukuk karşısında önceliği ilkesi geçerli. Mélenchon’un önerdiği tek taraflı uygulamama yöntemi, bu ilke ile Fransa’nın AB antlaşmalarından doğan yükümlülükleri bakımından hukuki sorunlar içeriyor.

Dış Politika: NATO’dan Ayrılma Vaadi, Ukrayna ve Gazze

Mélenchon’un yeni programı, Fransa’nın dış politikasında kapsamlı değişiklikler öngörüyor. ABD’den bağımsız, bağlantısız bir diplomasi savunan LFI lideri, Fransa’nın NATO‘nun entegre askerî komuta yapısından derhâl çekilmesini, ardından aşamalı olarak ittifaktan tamamen ayrılmasını istiyor. NATO bünyesinde kabul edilen savunma ve güvenlikle bağlantılı harcamaların 2035’e kadar GSYH’nin yüzde 5’ine çıkarılması hedefini de reddeden Mélenchon, Birleşmiş Milletlerin (BM) uluslararası güvenlikte yeniden merkezi rol üstlenmesini savunuyor.

Rusya-Ukrayna savaşında ise ateşkes sağlanmasını, Rus birliklerinin Ukrayna topraklarından çekilmesini ve kalıcı barış için müzakerelerin başlatılmasını öneriyor. Savaş sonrasında Rusya’yı da kapsayan yeni bir Avrupa güvenlik düzeni kurulmasını isteyen Mélenchon, olası bir barış anlaşmasında sınır değişikliklerinin ilgili bölgelerde yaşayan halkların oyuna sunulması gerektiğini savunuyor.

7 Kasım’daki konuşmasında özellikle Donbas bölgesini gündeme getirerek Ukrayna ile Rusya arasında varılacak bir anlaşma çerçevesinde bölge halkının Ukrayna’ya mı yoksa Rusya’ya mı bağlı kalmak istediğini belirleme hakkı bulunduğunu söyledi.

Bu açıklamalara hem Ukrayna’dan hem de Fransa’daki siyasi rakiplerinden tepki geldi. Ukrayna Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Heorhii Tykhyi, Ukraynalıların ülkelerinin sınırları konusundaki tercihlerini 1991’deki bağımsızlık referandumunda ortaya koyduklarını belirterek işgal altında düzenlenen referandumların halk iradesini yansıtmayacağını savundu.

Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noël Barrot ise Mélenchon’u Kremlin’in söylemlerini tekrarlamakla suçladı. Raphaël Glucksmann da LFI liderinin Putin’in propagandasını meşrulaştırdığını ileri sürdü. Mélenchon ise eleştirilere yanıt vererek açıklamasının çarpıtıldığını, Ukrayna topraklarının devredilmesini savunmadığını ve herhangi bir sınır değişikliğinin ilgili halkların oyuna bağlanmasını istediğini belirtti.

Mélenchon’un yaklaşımı diğer adayların önerilerinden farklılaşıyor. Raphaël Glucksmann, Ukrayna’ya askerî desteğin artırılmasını ve 500 milyar avroluk ortak borçlanmayla Avrupa savunmasının güçlendirilmesini savunuyor. Édouard Philippe, Ukrayna’nın NATO üyeliğini ve barış anlaşmasının ardından ülkeye Avrupa askerlerinin konuşlandırılmasını destekliyor. Gabriel Attal ise dondurulmuş Rus varlıklarına el konularak Ukrayna’nın savunması ve yeniden inşasının finanse edilmesini öneriyor.

Marine Le Pen ise Rus işgalini kınamakla birlikte Ukrayna’ya mali desteği sona erdirmek ve Fransa’yı NATO’nun entegre askerî komuta yapısından çıkarmak istiyor.

Mélenchon’un programında geniş yer verilen uluslararası meselelerden biri ise Filistin. LFI lideri, Gazze’de kalıcı ateşkes sağlanmasını, İsrail’e silah ambargosu uygulanmasını, Netanyahu hükûmetine yaptırım getirilmesini ve AB-İsrail Ortaklık Anlaşması’nın askıya alınmasını savunuyor. Ayrıca Gazze Şeridi’ne yönelik ablukanın sona erdirilmesini ve Batı Şeria’daki yerleşim faaliyetleriyle ilhak girişimlerinin durdurulmasını istiyor.

Programda Filistin meselesine ilişkin bir yenilik de bulunuyor. Mélenchon, Filistin devletinin 1967’de işgal edilen topraklar üzerindeki egemenliğini desteklemeyi sürdürürken iki devletli çözüme alternatif olarak eşit haklara dayanan iki uluslu bir devlet seçeneğinin de değerlendirilmesini öneriyor. LFI ayrıca İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu hakkındaki Uluslararası Ceza Mahkemesi tutuklama kararının uygulanmasını talep ediyor. (P)