Almanya’da Göç, Mülteciler ve Entegrasyondan Sorumlu Devlet Bakanı ve Irkçılıkla Mücadele Sorumlusu Natalie Pawlik, 11 Kasım 2026 tarihinde 15. Entegrasyon Raporu‘nu (Integrationsbericht) kamuoyuna sundu. Alman Entegrasyon ve Göç Araştırmaları Merkezi (DeZIM) tarafından hazırlanan rapor, ülkedeki entegrasyon süreçlerini 14 farklı alanda ve 58 gösterge üzerinden inceliyor.

Genellikle 2009-2025 dönemini kapsayan ve 30’dan fazla veri kaynağına dayanan rapor; demografik gelişmeler, eğitim, iş gücü piyasası, gelir dağılımı, barınma, sağlık, toplumsal katılım ve ırkçılık gibi başlıklara odaklanıyor.

Raporun temel bulgusu, Almanya’da entegrasyonun birçok alanda ilerlediği, ancak göçmenlerin toplumsal fırsatlardan eşit biçimde yararlanmasının önünde önemli engeller bulunduğu yönünde. Pawlik, Berlin’deki tanıtım toplantısında raporun sonuçlarını şu sözlerle değerlendirdi:

“Entegrasyon Raporu gösteriyor ki entegrasyon başarıyla gerçekleşiyor, ancak kendiliğinden değil. Bunun için topluma katkıda bulunmaya hazır insanlara ve gerçek fırsatlar yaratan, iyi bir altyapı sağlayan bir devlete ihtiyaç var. Entegrasyon talep ediyorsak bunu mümkün de kılmalıyız: İyi eğitim, dil desteği ve iş gücü piyasasına erişim yoluyla.”

Almanya’da Her Dört Kişiden Birinin Göç Geçmişi Var

Raporda yer alan güncel nüfus verilerine göre 2025 yılında Almanya’da 21,8 milyon kişinin göç geçmişi bulunuyor. Toplam nüfusun yüzde 26,3’ünü oluşturan bu grubun 16,4 milyonunu ülkeye sonradan göç edenler, 5,4 milyonunu ise onların Almanya’da doğan çocukları oluşturuyor. Ebeveynlerinden yalnızca biri göç etmiş 4,2 milyon kişi de hesaba katıldığında göçle bağlantılı nüfusun oranı yaklaşık yüzde 31’e ulaşıyor.

Göçmenlerin yüzde 81’i kendisini Almanya’ya ait hissederken bu oran göçmenlerin çocuklarında yüzde 89, göç geçmişi bulunmayanlarda ise yüzde 91 olarak ölçülüyor. Ayrıca göçmenlerin yüzde 44,5’i en az 20 yıldır Almanya’da yaşıyor.

Raporda, göçmen nüfusun Almanya’nın ekonomik ve demografik geleceği açısından önemine de dikkat çekiliyor. Göç edenlerin yaş ortalaması 43,5 iken göç geçmişi bulunmayanlarda 47,6, göçmenlerin çocuklarında ise 22,2. Özellikle yaşlanan nüfus ve nitelikli iş gücü eksikliği karşısında göçmenlerin istihdama katılımı giderek daha belirleyici hâle geliyor.

Vatandaşlığa Geçişte Rekor, Oturum Statüsünde Belirsizlik

Raporun önemli bulgularından biri, vatandaşlığa geçişlerde yaşanan artışa rağmen birçok göçmenin uzun yıllar boyunca geçici oturum statüsünde kalması.

Almanya’da 2025 yılında ülke içinde gerçekleştirilen vatandaşlığa geçişlerin sayısı yaklaşık 322 binle tarihî zirveye ulaştı. Yurt dışında gerçekleştirilen vatandaşlığa geçişler de hesaba katıldığında sayı 333 bini aştı. Bu artışta, 2024’te yürürlüğe giren ve çifte vatandaşlığı kolaylaştıran yasal düzenlemenin de etkili olduğu değerlendiriliyor.

Ancak oturum statüsüne ilişkin veriler daha farklı bir tablo ortaya koyuyor. 2025 itibarıyla AB dışındaki ülkelerin vatandaşı olan yaklaşık 4,3 milyon kişi süreli oturum iznine sahipken süresiz oturum hakkı bulunanların sayısı 2,8 milyon düzeyinde.

Süreli oturum izni bulunanların yüzde 41,7’si en az beş yıldır, yüzde 20’si ise on yıldan uzun süredir Almanya’da yaşıyor. Araştırmacılar, oturum güvencesinin bulunmamasının çalışma, eğitim, barınma ve aile birleşimi gibi alanlarda toplumsal katılımı zorlaştırdığına dikkat çekiyor.

Bununla birlikte sınır dışı edilmesi geçici olarak ertelenen kişilerin (Duldung) sayısı, 2022’deki yaklaşık 248 bin seviyesinden 2025’te 190 bine geriledi. 2024’te bu statüde bulunanların yüzde 18,2’si ertesi yıl süreli veya süresiz oturum izni aldı.

İstihdam Artışını Yabancı Çalışanlar Sağlıyor

Raporun dikkat çekici sonuçlarından biri iş gücü piyasasındaki gelişmelerle ilgili. Almanya’da 2024 yılından itibaren istihdamda kaydedilen net artışın tamamı yabancı vatandaşlığa sahip çalışanlardan kaynaklanıyor.

2025 yılında 15-64 yaş arasındaki göçmenlerin istihdam oranı yüzde 69,5’e ulaştı. Göçmenlerin çocuklarında bu oran, 2021’deki yüzde 64,7 seviyesinden 2025’te yüzde 69,9’a yükseldi. Göç geçmişi bulunmayan nüfusun istihdam oranı ise yüzde 81 düzeyinde.

Göçmen çalışanlar özellikle sağlık, bakım, gastronomi, taşımacılık ve lojistik gibi personel açığının yoğun olduğu sektörlerde önemli roller üstleniyor.

Ancak istihdamdaki ilerlemeye rağmen gelir eşitsizlikleri sürüyor. Rapordaki verilere göre tam zamanlı çalışan göçmenlerin aylık medyan brüt kazancı 3.494 avro, göçmenlerin çocuklarının ise 3.676 avro düzeyinde. Göç geçmişi bulunmayan çalışanlarda bu tutar 4.165 avroya ulaşıyor.

Raporda göçmen kadınların istihdamındaki engeller de öne çıkıyor. Çocuklu çift hanelerinde göç etmiş kadınların yalnızca yüzde 60,7’si çalışırken göç geçmişi bulunmayan kadınlarda istihdam oranı yüzde 87,7’ye yükseliyor. Araştırmacılar, çocuk bakım sorumluluklarının ve bakım hizmetlerine erişimdeki sorunların bu farklılıkta önemli rol oynadığını belirtiyor.

Göçmen Ailelerin Çocuklarında Eğitim Düzeyi Yükseliyor

Eğitim alanındaki sonuçlar, kuşaklar arasında belirgin bir ilerlemeye işaret ediyor. Göçmenlerin çocuklarının neredeyse yarısı, ebeveynlerinden daha yüksek eğitim düzeyine ulaşıyor.

2025 yılında 18-24 yaş arasındaki göçmen çocuklarının yüzde 87,2’si ortaöğretimin ikinci kademesini tamamlamış veya eğitimine devam ediyor. Ayrıca 25-34 yaş grubunda yükseköğrenim diploması sahibi olanların oranı 2009’dan bu yana iki kattan fazla artarak yüzde 26,7’ye yükseldi.

Buna karşın eşitsizlikler erken çocukluk döneminde başlıyor. Üç ila altı yaş arasındaki Almanya’ya göç etmiş çocukların yüzde 69,2’si, göçmenlerin Almanya’da doğan çocuklarının ise yüzde 77,5’i kreş veya anaokuluna devam ediyor. Göç geçmişi bulunmayan çocuklarda bu oran yüzde 91,4.

Eşitsizlik okul başarılarında da görülüyor. 2024 yılında Alman vatandaşlığı bulunmayan öğrencilerin yüzde 16,7’si okulu herhangi bir diploma alamadan terk etti. Alman vatandaşlığına sahip öğrencilerde ise bu oran yüzde 3,3 oldu.

Araştırmacılar, eğitimdeki farklılıkların yalnızca göç geçmişiyle açıklanamayacağını, ailelerin ekonomik koşullarının ve ebeveynlerin eğitim düzeyinin belirleyici olduğunu vurguluyor. Nitekim göçmenlerin ve çocuklarının yarısından fazlası, eğitim başarısını olumsuz etkileyebilecek en az bir sosyal veya ekonomik risk faktörüyle karşı karşıya.

Dil Kurslarında Başarı, Bütçe Kesintisi Endişesi

Rapora göre Almanca entegrasyon kursları kapsamında 2025 yılında yapılan dil sınavına katılanların yüzde 55’i B1, yüzde 32,2’si ise A2 seviyesine ulaştı. Almanya’da en az beş yıldır yaşayan göçmenlerin yüzde 79,1’i Almanca konuşma becerilerini iyi veya çok iyi olarak değerlendiriyor.

Bununla birlikte Pawlik, entegrasyon ve mesleki dil kurslarına yönelik tasarruf tedbirlerinin mevcut kazanımları tehlikeye atabileceği görüşünde.

“Entegrasyon tasarruf tedbirleriyle zayıflatılmamalı. Entegrasyonun koşullarını kötüleştirmek yerine mevcut yapıları güvenilir biçimde güçlendirmeli ve geliştirmeliyiz. Çünkü başarılı entegrasyon, bütün ülkemizin geleceğini ilgilendiren bir meseledir.” diyen Pawlik, dil kurslarının ve yerel entegrasyon çalışmalarının uzun vadeli finansmanına dikkat çekti.

Göçmenlerde Yoksulluk Riski İki Kattan Fazla

Rapor, istihdam ve eğitim alanındaki ilerlemenin ekonomik eşitsizlikleri ortadan kaldırmadığını da gösteriyor.

Gelir ve yoksulluk verilerine göre 2025 yılında göçmenlerin yüzde 28,9’u yoksulluk riski altında bulunuyor. Bu oran göçmenlerin çocuklarında yüzde 21,1, göç geçmişi bulunmayanlarda ise yüzde 12,2 düzeyinde.

Eşitsizlikler barınma koşullarına da yansıyor. Kiracı hanelerde yaşayan göçmenler, kullanılabilir hane gelirlerinin ortalama yüzde 30,6’sını konut giderlerine ayırırken göç geçmişi bulunmayanlarda bu oran yüzde 27,1.

Kişi başına düşen yaşam alanında da önemli farklılıklar var. Kiracı hanelerde göçmenlere ortalama 33,4 metrekare, göçmenlerin çocuklarına 28 metrekare yaşam alanı düşerken göç geçmişi bulunmayanlarda bu miktar 46,6 metrekareye ulaşıyor.

Ayrıca göçmen kiracıların yüzde 33,9’u, göçmenlerin çocuklarının ise yüzde 36,6’sı kalabalık konutlarda yaşıyor. Göç geçmişi bulunmayanlarda bu oran yüzde 9,9.

Sağlık alanında da benzer farklılıklar görülüyor. Yaş dağılımı dikkate alındığında göçmenlerle diğer gruplar arasında genel sağlık durumunda belirgin bir fark bulunmasa da özellikle 55 yaş üzerindeki göçmenlerin ruh sağlığı göstergeleri daha olumsuz. Raporda dil engelleri, ayrımcılık ve hukuki belirsizliklerin sağlık hizmetlerine erişimi zorlaştırabildiği belirtiliyor.

Göçmenler Kamu Kurumlarında ve Siyasette Yeterince Temsil Edilmiyor

Rapora göre göçmenlerin kamu kurumlarındaki temsili, nüfus içindeki ağırlıklarının gerisinde kalıyor. 2025 yılında çalışma çağındaki nüfusun yüzde 24,3’ünü oluşturan göçmenler, kamu çalışanlarının yalnızca yüzde 12,6’sını oluşturuyor.

Yönetici pozisyonlarında da önemli eşitsizlikler bulunuyor. Kamu sektöründe çalışan göçmenlerin yüzde 5,5’i ve göçmenlerin çocuklarının yüzde 4,5’i yönetici pozisyonundayken göç geçmişi bulunmayan çalışanlarda bu oran yüzde 10,1’e ulaşıyor.

Siyasi temsil alanında ise 2025 yılında Federal Meclis milletvekillerinin yalnızca yüzde 11,6’sı göçmen kökenli. Bu oran, 2021’deki yüzde 11,4 seviyesine göre neredeyse değişmedi. Rapor, toplumsal çeşitliliğin siyasi karar alma mekanizmalarına yeterince yansımadığına dikkat çekiyor.

Buna karşılık göçmenlerin gönüllü faaliyetlere katılımı artıyor. 2019 yılında yüzde 20,3 olan gönüllü katılım oranı 2024’te yüzde 26’ya yükseldi.

Irkçı Şiddet Artıyor, Müslümanlar Daha Fazla Ayrımcılık Yaşıyor

Entegrasyondaki ilerlemeye rağmen rapor, toplumsal dışlanma ve ırkçılığın önemli sorunlar olmaya devam ettiğini ortaya koyuyor.

Resmî kayıtlara geçen nefret kaynaklı şiddet olayları 2021-2025 arasında yüzde 69,8 artarak 1.815’e yükseldi. Bu saldırıların yüzde 68,7’si aşırı sağ motivasyonlu olarak sınıflandırılırken en sık kaydedilen gerekçe yüzde 81,3 ile yabancı düşmanlığı oldu.

Göçmenlerin ırkçı ayrımcılığa maruz kaldığını bildirme oranı 2022’de yüzde 12,6 iken 2024’te yüzde 15,5’e çıktı. Göçmenlerin Almanya’da doğan çocuklarında ise 2024 itibarıyla bu oran yüzde 19 olarak ölçüldü.

Raporda özellikle Müslümanların yaşadığı ayrımcılık dikkat çekiyor. 2024 yılında Müslüman katılımcıların yüzde 21,1’i kökenleri nedeniyle ayrımcılığa uğradığını bildirirken bu oran Hristiyanlarda yüzde 5,3, herhangi bir dine mensup olmayanlarda yüzde 5,5 düzeyinde kaldı.

Müslüman göçmenlerin çocuklarında ayrımcılık deneyimi bildirenlerin oranı yüzde 27,6’ya yükseliyor. Böylece Almanya’da doğan Müslümanların, göç ederek ülkeye gelen Müslümanlara kıyasla daha sık ayrımcılık bildirdikleri görülüyor.

Müslüman karşıtı şiddet olaylarında da artış kaydedildi. 2022’de 43 olan Müslüman karşıtı şiddet suçu sayısı, 2025’te 99’a yükseldi. Bu saldırıların mağdurlarının yüzde 58,1’ini kadınlar oluşturdu.

Raporda suç istatistiklerine de yer veriliyor. Alman vatandaşlığı bulunmayanların nüfus içindeki payı yüzde 14,9 olmasına rağmen 2024’te kesinleşmiş mahkûmiyetlerin yaklaşık yüzde 40’ını bu grup oluşturuyor. Araştırmacılar, bu farklılığın değerlendirilmesinde yaş ve sosyoekonomik koşulların yanı sıra yabancıların daha sık polis kontrolüne ve şikâyete konu olmasının da dikkate alınması gerektiğini belirtiyor. Ayrıca yabancı vatandaşların suç mağdurları arasında da nüfus içindeki oranlarına kıyasla daha yüksek paya sahip oldukları vurgulanıyor.

DeZIM: “Eşitsizlikler ve Ayrımcılık Devam Ediyor”

Raporu hazırlayan DeZIM’in Direktörü Prof. Dr. Frank Kalter de entegrasyonun doğrusal ve bütün toplumsal gruplarda aynı hızda ilerleyen bir süreç olmadığını vurguladı.

Kalter, “Rapor, 30’dan fazla yüksek kaliteli veri kaynağını bir araya getiriyor ve entegrasyonun ne eşit hızda ne de doğrusal biçimde ilerlediğini gösteriyor. Göçmenlerin çocuklarının neredeyse yarısı ebeveynlerinden daha yüksek eğitim düzeyine ulaşıyor. Ancak eşitsizlikler, hukuki engeller ve ayrımcılık devam ediyor.” dedi.

Pawlik ise sonuçlardan hareketle erken yaşta dil desteği, eğitimde fırsat eşitliği, yabancı diplomaların daha hızlı tanınması ve ayrımcılıkla mücadelenin güçlendirilmesi gerektiğini savundu.

Entegrasyon Raporu, Almanya’da göçmenlerin ekonomik ve toplumsal yaşama katılımının arttığını ortaya koyarken ilerlemenin bütün alanlarda eşit biçimde gerçekleşmediğini gösteriyor. Eğitim ve istihdamdaki kazanımlara karşın gelir eşitsizlikleri, oturum güvencesizliği, yetersiz temsil ve ayrımcılık, toplumsal katılımın önündeki başlıca engeller olmaya devam ediyor. (P)