Dünya Silahlanıyor: 2025 Yılında Askerî Harcamalar Rekor Kırdı
Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü tarafından paylaşılan verilere göre dünya genelindeki askerî harcamalar, 2025 yılında bir önceki yıla kıyasla yüzde 2,9 artış gösterdi. Süregelen savaşlar ve derinleşen jeopolitik belirsizliklerin etkisiyle, dünya genelinde savunma harcamaları 2 trilyon 887 milyar dolara ulaşarak yeni bir rekor kırdı.
Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü (SIPRI), 2025 yılına ilişkin küresel askerî harcamalar raporunu açıkladı. Rapora göre dünya genelinde askerî harcamalar, devam eden savaşlar ve artan jeopolitik belirsizliklerin etkisiyle 2025’te art arda 11. kez yükselerek 2 trilyon 887 milyar dolara ulaştı ve yeni bir rekor kırdı. Askerî harcamaların küresel Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GSYH) içindeki payı ise yüzde 2,5’e çıkarak 2009’dan bu yana en yüksek seviyeye ulaştı.
2025’te en fazla askerî harcama yapan beş ülke ABD, Çin, Rusya, Almanya ve Hindistan oldu. Bu beş ülke, toplam küresel askerî harcamaların yüzde 58’ini gerçekleştirdi. Dünyanın en çok askerî harcama yapan ülkesi konumunu koruyan ABD’nin harcamaları ise 2025’te yüzde 7,5 azalarak 954 milyar dolara geriledi. Raporda bu düşüşün başlıca nedeni olarak, Donald Trump döneminde Ukrayna’ya yönelik yeni mali askerî yardım paketlerinin onaylanmaması gösterildi.
Askerî Harcamalarda En Uzun Süreli Artış Çin’de
SIPRI uzmanları, 2026 ve 2027 bütçe öngörülerine dayanarak ABD harcamalarındaki düşüşün “kısa ömürlü” olacağını tahmin ediyor. Rapora göre ABD’nin ardından dünyada en fazla askerî harcama yapan Çin’in harcamaları, 2025’te yıllık yüzde 7,4 artışla 336 milyar dolara ulaştı. Çin’de askerî harcamaların GSYH’ye oranı ise yüzde 1,7 olarak kaydedildi.
Çin’in askerî harcamalarında 31 yıldır devam eden artış, herhangi bir ülkenin kaydettiği en uzun süreli yükseliş olarak öne çıkıyor. Bu artışın, 2025’te ordu ve savunma sanayinde yürütülen; çok sayıda üst düzey generalin ve savunma sanayi yetkilisinin tasfiye edildiği yolsuzlukla mücadele kampanyasına rağmen sürmesi dikkat çekiyor.
SIPRI’ye göre Çin ordusu, 2035 yılına kadar tüm alanlarda askerî modernleşmeyi tamamlama hedefi doğrultusunda ilerliyor. Son 10 yılda Çin’in askerî harcamalarının yüzde 62 artması da bu modernleşme süreciyle doğrudan ilişkilendiriliyor.
Jeopolitik Belirsizlik Avrupa’yı Silahlanma Rekoruna İtti
Raporda Rusya’nın askerî harcamalarına ilişkin verilere de yer verildi. Buna göre Rusya’nın harcamaları 2025’te yüzde 5,9 artarak 190 milyar dolara ulaştı ve ülke dünya üçüncülüğünü korudu. Türkiye’nin askerî harcamaları ise bir önceki yıla göre yüzde 7,2 artışla 30 milyar dolara çıktı. Türkiye’nin 2025’teki askerî harcamalarının 2016’ya kıyasla yüzde 94 arttığı bildirildi.
SIPRI raporunda, küresel askerî harcamalardaki artışın en büyük itici gücünün Avrupa olduğu belirtildi. Avrupa’nın askerî harcamaları 2025’te yüzde 14 artarak 864 milyar dolarla tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştı. Bölge genelindeki harcamalar son 10 yılda yüzde 102 artış gösterdi.
Raporda Avrupa’daki bu artışa ilişkin, “Avrupa’daki bu benzeri görülmemiş yükseliş, Rusya-Ukrayna Savaşı kaynaklı jeopolitik istikrarsızlığın ve ABD’nin güvenlik garantilerine ilişkin belirsizliğin bir sonucudur.” değerlendirmesine yer verildi.
Almanya’nın askerî harcamaları 2025’te yüzde 24 artarak 114 milyar dolara yükseldi. Bu artışla Almanya, askerî harcamalarda dünyada dördüncü sıraya çıktı. Ukrayna’nın askerî harcamaları ise 84,1 milyar dolara ulaşarak ülkenin GSYH’sinin yüzde 40’ına denk geldi.
Avrupa Silah İthalatında İlk Sıraya Yükseldi
SIPRI’nin daha önce, geçtiğimiz mart ayında Avrupa özelinde yayımladığı veriler ise, küresel silah transferleri raporu ise Avrupa’daki bu silahlanma eğiliminin yalnızca harcamalarla sınırlı kalmadığını, aynı zamanda ithalat üzerinden de hızla derinleştiğini ortaya koyuyor. Rapora göre Avrupa ülkelerinin silah ithalatı 2021-2025 döneminde bir önceki beş yıla kıyasla yüzde 210 artarak tarihi bir sıçrama gerçekleştirdi. Bu artışla birlikte Avrupa, 1960’lı yıllardan bu yana ilk kez küresel silah ithalatında yüzde 33’lük payla dünyanın en büyük ithalatçısı konumuna yükseldi. Aynı dönemde Asya ve Okyanusya’nın payı yüzde 31’e gerilerken Orta Doğu yüzde 26 ile üçüncü sırada yer aldı.
Raporda, Avrupa’nın artan güvenlik kaygıları karşısında savunma ihtiyaçlarını büyük ölçüde ABD’den karşılamaya devam ettiği vurgulanıyor. 2021–2025 döneminde ABD’nin toplam silah ihracatının yüzde 38’i Avrupa’ya yönelirken, NATO üyesi 29 Avrupa ülkesinin ithalatı yüzde 143 arttı ve bu alımların yüzde 58’i ABD kaynaklı oldu. Özellikle savaş uçakları ve hava savunma sistemleri gibi kritik alanlarda Amerikan teknolojisine bağımlılığın sürdüğü belirtilirken, bu eğilimin hem Rusya’dan algılanan tehdit hem de transatlantik güvenlik ilişkilerindeki dönüşümle yakından bağlantılı olduğu ifade ediliyor.
Asya-Pasifik’te Askerî Harcamalar Yüzde 8,1 Arttı
Yeni SIPRI raporuna göre Asya ve Okyanusya bölgesindeki askerî harcamalar 2025’te yüzde 8,1 artarak 681 milyar dolara ulaştı. Orta Doğu, Güney ve Güneydoğu Asya ile Okyanusya’yı kapsayan tüm alt bölgelerde harcamaların yükseldiği; bunun da bölgedeki askerî hareketliliğin önemli bir göstergesi olduğu vurgulandı. İsrail’de ise Gazze’deki yoğun saldırıların azalmasına paralel olarak askerî harcamalarda yüzde 4,9’luk sınırlı bir düşüş görüldü.
SIPRI Askerî Harcamalar ve Silah Üretim Programı Kıdemli Araştırmacısı Xiao Liang, rapora ilişkin değerlendirmesinde devletlerin krizlere giderek daha fazla silahlanma hamleleriyle yanıt verdiğini belirtti. Liang, küresel askerî harcamalardaki artış eğiliminin devam edeceği öngörüsünde bulundu.
Liang, “Küresel askerî harcamalar, devletlerin savaşlara, belirsizliklere ve jeopolitik sarsıntılara geniş çaplı silahlanma hamleleriyle yanıt vermesi sonucu 2025 yılında yeniden yükseldi. Mevcut krizlerin çeşitliliği ve birçok devletin uzun vadeli askerî harcama hedefleri göz önüne alındığında, bu büyümenin 2026 ve sonrasında da devam etmesi muhtemeldir.” ifadelerini kullandı.
SIPRI uzmanı Diego Lopes da Silva’ya göre ise 2025’te küresel askerî harcamalardaki artışın başlıca nedeni Avrupa’daki silahlanma oldu. ABD’nin gelecekte güvenilir bir NATO müttefiki olarak ne ölçüde destek vereceğine ilişkin belirsizlik, birçok Avrupa ülkesini askerî yatırımları artırmaya yöneltiyor.
Da Silva, “Uluslararası güvenliğin kötüleştiğini görmek bir belirsizlik ortamı yaratıyor ve ülkeler kendilerini daha güvende hissetmek için askeriyeye daha fazla para ayırıyor.” değerlendirmesinde bulundu. 2026’da da artan askerî harcama eğiliminin süreceğini belirten da Silva, “Dünya genelinde şu anda çok fazla çatışma var. Bu durumun bir yıl içinde tersine dönecek kadar iyileşmesi pek mümkün görünmüyor.” dedi.
SIPRI, 1966’dan bu yana çatışma, silahlanma, silah kontrolü ve silahsızlanma alanlarında araştırma, rapor ve analizler hazırlıyor. (AA/P)
