AB’den Kanada’ya “Ortak Üyelik” Teklifi: Trump Avrupa’yı Tarifelerle Tehdit Etti

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Kanada’yı Avrupa Birliği’nin ilk “ortak üyesi” yapabilecek yeni bir ilişki modeli önerdi. Statünün hukuki ve kurumsal çerçevesi henüz bulunmazken teklif, bazı AB başkentlerini hazırlıksız yakaladı. ABD Başkanı Donald Trump ise girişimi “düşmanca bir hareket” sayabileceğini belirterek Avrupa’ya ağır tarifeler uygulama tehdidinde bulundu.

Von der Leyen’den “Gelecek İçin İttifak” Duyurusu ve Kanada’ya Davet

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, 16 Eylül’de Avrupa Parlamentosunda yaptığı Birliğin Durumu konuşmasında Kanada ile ilişkilerin mevcut ticaret ortaklığının ötesine taşınmasını istedi. Kanada Başbakanı Mark Carney’nin de izlediği konuşmada von der Leyen, Ottawa’nın AB’nin ilk “ortak üyesi” olmasının önünü açmaya hazır olduklarını açıkladı.

Von der Leyen, uluslararası kurallara dayalı sistemde yaşanan kırılmanın AB’yi ortaklıklarını yeniden düşünmeye zorladığını söyledi. Kanada ile yapay zekâdan iklim politikalarına, Ukrayna’dan Arktik bölgesine kadar birçok alanda benzer yaklaşımlara sahip olduklarını belirten Komisyon Başkanı, “Kanada’nın AB’nin ilk ortak üyesi olmasının önünü açmak için sizinle çalışmak istiyorum” dedi.

Von der Leyen’in konuşmasında açıkladığı plana göre taraflar arasındaki mevcut ticaret ilişkisi, “Gelecek İçin İttifak” adı verilen daha geniş bir ortaklığa dönüştürülecek. Akıllı üretim, teknoloji, savunma sanayileri, enerji, kritik mineraller, bataryalar, yapay zekâ, kuantum teknolojileri, siber güvenlik ve Arktik bölgesi iş birliğinin temel alanlarını oluşturacak.

Komisyon Başkanı, kurulması öngörülen ilişkinin herhangi bir ülkeye karşı tasarlanmadığını vurgulayarak bunun AB ile Kanada’nın “ortak gücünü” artırmayı amaçladığını söyledi.

“Ortak Üyelik” Statüsünün Hukuki Karşılığı Henüz Bulunmuyor

Von der Leyen’in kullandığı “ortak üyelik” kavramı, AB açısından henüz tanımlanmış bir statü değil. Birlik antlaşmalarında böyle bir üyelik kategorisi bulunmadığı gibi Kanada’ya tanınabilecek hak ve yükümlülükler de açıklanmış değil. Norveç, İzlanda ve İsviçre, tam üye olmadan AB ile kapsamlı ekonomik ilişkilere sahip olsa da bu ülkeler için “ortak üyelik” tanımı kullanılmıyor. Kanada’nın AB tek pazarına ne ölçüde erişebileceği, AB düzenlemelerine ne kadar uyum sağlaması gerekeceği ve Birlik kurumlarıyla nasıl bir ilişki kuracağı belirsizliğini koruyor.

Politico, von der Leyen’in açıklamasının üye ülke hükûmetlerini hazırlıksız yakaladığını bildirdi. Habere göre AB başkentlerinden teklif için önceden onay alınmadı. Konuya ilişkin görüşmelere katılan bir diplomat, “Kimse bunun gerçekte ne anlama geldiğini bilmiyor” değerlendirmesinde bulundu.

Diplomatlar, Kanada ile daha kapsamlı bir serbest ticaret düzenlemesine gidilebileceğini, ancak ekonomik ya da siyasi entegrasyonun derinleştirilmesinin ciddi anlaşmazlıklar doğurabileceğini belirtiyor. Kanada’nın yerli üretimi önceleyen kamu alım politikaları, çelik sektöründeki rekabet, Avrupa otomobillerine uygulanan vergiler, alkollü içecek ithalatındaki sınırlamalar ve genetiği değiştirilmiş ürünlere ilişkin farklı kurallar potansiyel anlaşmazlık başlıkları arasında gösteriliyor.

AB ile Kanada arasında 2017’den beri geçici olarak uygulanan Kapsamlı Ekonomik ve Ticaret Anlaşması’nın (CETA) bile 10 üye ülke tarafından henüz onaylanmamış olması, yeni statünün önündeki siyasi ve hukuki güçlüklerden biri olarak değerlendiriliyor.

AB-Kanada Yakınlaşmasının Geçmişinde Trans-Pasifik Ticaret Girişimi Var

Kanada ile AB arasındaki yakınlaşma, von der Leyen’in teklifinden önce başlamıştı. Trump yönetiminin tarifelere dayalı ve değişken ticaret politikası karşısında Ottawa, ABD pazarına olan bağımlılığını azaltmak amacıyla AB ile Hint-Pasifik ülkelerini kapsayan daha geniş bir ticaret iş birliğini savunuyordu.

Şubat 2026’da Kanada, AB ile Kanada, Japonya, Avustralya, Birleşik Krallık ve Meksika’nın da aralarında bulunduğu 12 üyeli Kapsamlı ve İlerlemeci Trans-Pasifik Ortaklığı (CPTPP) arasında bir köprü kurulmasını destekledi. AB ve CPTPP üyeleri Kasım 2025’te ticaretin çeşitlendirilmesi, dijital ticaret, tedarik zincirlerinin dayanıklılığı ve Dünya Ticaret Örgütü reformu başlıklarını kapsayan bir diyalog başlattı.

Mart 2026’da ise iki blok, dijital ticaret anlaşması için çalışmaları ilerletme konusunda uzlaştı. Reuters, toplam 1,6 milyar insanı ve 35 trilyon dolarlık ekonomiyi kapsayabilecek anlaşmanın elektronik ticaret, sınır ötesi veri akışı ve veri depolama gibi alanlara odaklanacağını aktarmıştı.

Von der Leyen’in teklifi, yalnızca yeni bir üyelik statüsü arayışı değil, Kanada’nın ABD’ye ekonomik bağımlılığını azaltma ve AB’nin benzer kaygılara sahip ülkelerle daha geniş bir siyasi, ticari ve güvenlik ağı kurma girişiminin devamı niteliğinde. Kanada’nın aynı dönemde Birleşik Krallık öncülüğündeki 10 üyeli Müşterek Sefer Kuvveti adlı ortak misyona katılmak için başvurması da Ottawa’nın savunma ilişkilerini ABD’nin ötesinde çeşitlendirme arayışının bir başka adımı oldu.

Trump’tan Avrupa’ya Gümrük Tarifeleri Tehdidi

ABD Başkanı Donald Trump, von der Leyen’in açıklamasından kısa süre sonra Kanada’ya yönelik ortak üyelik teklifini “gülünç” olarak nitelendirdi. Trump, girişimin ABD’ye karşı “düşmanca bir hareket” olduğu sonucuna varması hâlinde Avrupa’ya çok ağır tarifeler uygulayabileceğini veya bazı alanlarda ticareti durdurabileceğini söyledi.

Trump ayrıca Kanada’yı “korkunç bir ticaret ortağı” olarak tanımladı. Washington ile Ottawa arasındaki ilişkiler, Trump yönetiminin Kanada ürünlerine getirdiği tarifeler ve Kanada’nın ABD’nin “51. eyaleti” olması gerektiği yönündeki açıklamalar nedeniyle uzun süredir gergin seyrediyor.

Fransa’nın Avrupa İşleri Bakanı Benjamin Haddad ise Trump’ın tehdidine, Washington’ın AB’nin siyasi ve jeopolitik yönelimleri üzerinde veto hakkına sahip olmadığını söyleyerek karşılık verdi. Haddad, Avrupa ülkelerinin Kanada ile ilişkilerini derinleştirmekte serbest olduğunu vurguladı.

Avrupa Komisyonu da von der Leyen’in sözlerini yineleyerek Kanada ile kurulması planlanan ortaklığın herhangi bir ülkeye karşı değil, tarafların ortak kapasitesini güçlendirmek amacıyla geliştirildiğini açıkladı.

Kanada Başbakanı Carney’nin 17 Eylül’de Avrupa Parlamentosuna hitap ederek öngördüğü “özgün ittifakın” ayrıntılarını açıklaması bekleniyor. Taraflar, ilişkinin geleceğini ve “ortak üyelik” teklifini ekim ayının sonunda yapılması planlanan AB-Kanada Zirvesi’nde ele alacak. (P/AA)