İsveç’te Aşırı Sağ Geriledi, Merkez Sol Kıl Payı Önde: Hükûmeti Kim Kuracak?
İsveç’te 13 Eylül’de yapılan genel seçimlerde merkez sol ile sağ blok arasında başa baş bir yarış yaşandı. Sosyal Demokratlar birinci parti konumunu korurken, aşırı sağcı İsveç Demokratları oy kaybederek üçüncü sıraya geriledi. Şimdi gözler, birkaç sandalyelik farkın ardından kurulacak yeni hükûmet için başlayacak pazarlıklarda.
İsveç, 13 Eylül 2026 Pazar günü son yılların en çekişmeli genel seçimlerinden birini geride bıraktı. Yaklaşık 8 milyon seçmenin kayıtlı olduğu seçimde 349 sandalyeli Riksdag’ın yeni üyeleri belirlendi. Sandıkların büyük bölümü açılmış olsa da ülkeyi kimin yöneteceğine dair tablo henüz kesinleşmiş değil. Oyların son bölümü, posta yoluyla kullanılan ve yurt dışından gelen oylarla birlikte çarşamba ya da perşembe günü tamamlanacak.
Pazartesi sabahı itibarıyla sandıkların yaklaşık yüzde 95’i sayılmışken Sosyal Demokrat Parti lideri ve eski Başbakan Magdalena Andersson’un öncülük ettiği merkez sol blok 176 sandalyeyle önde. Başbakan Ulf Kristersson’un liderliğindeki sağ blok ise 173 sandalye çıkarıyor. İki blok arasındaki fark 30 bin oyun altında. Sonuç kesinleşirse bu tablo İsveç’in son dört yıldaki sağa kayışını tersine çevirebilir.
Aşırı Sağ Parti İsveç Demokratları Üçüncülüğe Geriledi
Seçimin Avrupa siyaseti açısından en dikkat çekici sonuçlarından biri, aşırı sağcı İsveç Demokratları’nın (SD) oy kaybetmesi oldu. Jimmie Åkesson liderliğindeki parti, 2022 seçiminde yüzde 20,5 oy alarak Sosyal Demokratların ardından ülkenin ikinci büyük partisi olmuştu. Bu sonuç, İsveç siyasetinde önemli bir dönüm noktasıydı. Merkez sağ partiler, daha önce mesafeli durdukları SD’nin desteğiyle 2022’de Tidö Anlaşması üzerinden iktidara gelmiş, parti ise hükûmet dışında kalarak parlamentodan destek vermişti.
Bu kez tablo değişti. SD, ön sonuçlara göre yüzde 18’in altında kalırken yaklaşık 11 sandalye kaybederek ikinci sırayı Ulf Kristersson liderliğindeki Muhafazakâr Partiye (Moderaterna) bıraktı. Bu sonuç, SD’nin 2010’da parlamentoya girmesinden bu yana oy oranında yaşadığı ilk düşüş oldu. Parti, seçimden önce sağ blokun yeniden kazanması hâlinde bu kez doğrudan hükûmete girme talebini açıkça ortaya koymuştu. İsveç Demokratları saflarından yapılan ilk açıklamalarda, sonuçların hayal kırıklığı yarattığı ve parti içindeki gerginliğin arttığı ifade ediliyor.
Merkez solun ana taşıyıcısı olan Sosyal Demokratlar, yüzde 28 civarında oy alarak ülkenin en büyük partisi unvanını korudu. Ama partinin oy oranı 2022’deki yüzde 30,3’lük sonucun yaklaşık 2 puan altında kaldı ve Sosyal Demokratlar 1921’de genel oy hakkının başlamasından bu yana en düşük oy oranlarından birine geriledi. Başka bir ifadeyle Andersson’un iktidara dönme ihtimali, Sosyal Demokratların büyük bir seçim zaferinden çok sağ blokun yeterli çoğunluğu sağlayamamasına dayanıyor.
Eski Başbakan Magdalena Andersson “Nihai sonuçları beklemek zorundayız. Ancak mesajım net: Biz Sosyal Demokratlar sonuç ne olursa olsun sorumluluk almaya her zaman hazırız. Şu an öndeyiz ve eğer bu durum kalıcı olursa, İsveç yeni bir hükûmete kavuşacak.” diyerek seçim sonuçlarını değerlendirdi. Andersson şimdi hem hükûmeti kurmaya hem de birbirinden oldukça farklı partileri aynı siyasi program etrafında tutmaya çalışacak.
Mevcut Başbakan Ulf Kristersson’un liderliğindeki merkez sağ eğilimli Muhafazakâr Parti ise oyların yaklaşık yüzde 20’sini alarak yeniden ülkenin ikinci büyük partisi konumuna yükseldi. Kristersson, seçim sonrası açıklamalarında umudunu koruduğunu ve mecliste sol olmayan bir çoğunluk yaratma ihtimallerini değerlendireceğini ifade etti.
Seçimlerde Öne Çıkan Konular ve NATO Faktörü
İsveç’te 2026 seçim kampanyası, daha önceki yıllara kıyasla çok daha kutuplaşmış bir atmosferde geçti. Liderler arasında kişisel tartışmaların yaşandığı, dezenformasyon suçlamalarının öne çıktığı kampanya sürecinde seçmenlerin öncelikleri oldukça çeşitliydi. İsveçli kamuoyu araştırma şirketi Novus’un ağustos ayında yaptığı araştırmaya göre sağlık sistemi, yüzde 66 ile seçmenin en önemli siyasi gündemi oldu. Sağlık konusunu eğitim, hukuk ve kamu düzeni, göç ve yaşlı bakımı izledi. Ekonominin de seçim yaklaşırken daha fazla önem kazandığı görüldü. Novus’un araştırması özellikle enerji fiyatları, vergiler ve genel ekonomik belirsizliğin seçmenin gündeminde yeniden yükseldiğine dikkat çekiyor.
Özellikle büyük şehirlerde yaşanan silahlı çatışmalar, sağ bloğun en önemli kampanya argümanıydı. Kristersson hükûmeti, son dört yılda Tidö Anlaşması çerçevesinde polisiye tedbirleri artırıp sığınmacı kabulünü sınırlandıran katı politikalar izlemişti. İsveç Demokratları ise bu politikaların daha da sertleşmesi gerektiğini savunarak, entegrasyon projelerinin fonlarının kesilmesi ve kamusal alanda yüzü kapatan giysilerin yasaklanması gibi vaatlerde bulunmuştu. Sol blok ise sağ hükûmetin refah devletini temelden sarstığını, sağlık ve eğitim sistemlerine yeterli kaynak aktarılmadığını savundu. Yaşam maliyetlerindeki artış ve ekonomik sıkıntılar, Sosyal Demokratlar’ın söylemlerinin merkezinde yer aldı.
Reuters’ın analizine göre mevcut hükûmet döneminde İsveç, Avrupa’nın göç ve iltica konusunda en sert ülkelerinden birine dönüştü; sığınma başvuruları yaklaşık 40 yılın en düşük seviyelerine indi. Andersson liderliğindeki olası bir merkez sol hükûmetinin bu politikaları yumuşatabileceği, ama İsveç’in geçmişteki daha açık göç politikasına dönmesinin beklenmediği belirtiliyor.
Bunun yanı sıra, 2026 seçimi İsveç’in 7 Mart 2024’te NATO‘ya tam üye olmasının ardından yapılan ilk genel seçim olma özelliğini taşıyor. İki yüz yıllık askeri tarafsızlık politikasının ardından Rusya’nın Ukrayna’yı işgaliyle başlayan süreç, ülkeyi ittifaka taşımıştı. Ama dış politika ve Ukrayna’ya destek konularında meclisteki partiler arasında geniş bir mutabakat olduğu için, bu seçimde dış meselelerden ziyade iç siyasetteki kutuplaşmalar belirleyici rol oynadı. Olası bir Andersson hükûmetinin NATO ve Ukrayna konusunda mevcut Batı yanlısı çizgiyi korumasının beklendiği belirtiliyor.
Muhtemel Hükûmet Senaryoları ve Siyasi Belirsizlik
İsveç’i önümüzdeki haftalarda zorlu bir koalisyon kurma süreci bekliyor. Sol blok şimdilik 3 sandalyelik bir avantaja sahip olsa da grubun kendi içinde derin ideolojik fay hatları bulunuyor. Magdalena Andersson’un başbakanlık koltuğuna oturabilmesi için Sosyal Demokratlar, Sol Parti, Merkez Parti ve Yeşiller partilerinin ortak bir zeminde buluşması gerekiyor.
Bu noktadaki en büyük engel, eski komünist kökenli Sol Parti ile serbest piyasa ekonomisini savunan Merkez Partinin ekonomik programlarda uzlaşmakta yaşayacağı zorluklar. Merkez Parti, geçmişte Sol Parti’nin hükûmette doğrudan yer almasına veya mali politikalara yön vermesine şiddetle karşı çıkmıştı. Bu iki zıt kutbun bir araya getirilerek bütçenin meclisten nasıl geçirileceği, Andersson’un çözmesi gereken bir sorun olarak duruyor. Göç politikası da başka bir fay hattı. Sosyal Demokratlar son yıllarda göç konusunda geçmişe göre çok daha sert bir çizgiye geldi. Buna karşılık Sol Parti ve Yeşiller daha liberal politikalar talep ediyor.
Öte yandan mevcut Başbakan Ulf Kristersson, siyasi manevra alanını sonuna kadar zorlamaya kararlı. Politico‘nun haberine göre, Kristersson nihai sonuçlar açıklandığında Merkez Partiyi sağ koalisyona dönmeye ikna edebileceğini veya farklı meclis çoğunlukları inşa edebileceğini umut ediyor. Fakat Merkez Parti’nin İsveç Demokratları ile aynı koalisyonda veya blokta yer almayı kesin bir dille reddetmesi, Kristersson’un işini oldukça zorlaştırıyor.
İsveç yasalarına göre yeni parlamento 28 Eylül’de meclis başkanını seçmek üzere toplanacak. Başbakanlık oylamasının ise bu tarihten sonra yapılması öngörülüyor. Siyasi partiler arasındaki kırmızı çizgiler göz önüne alındığında, hükûmet kurma görüşmelerinin haftalar, hatta aylar sürebileceği tahmin ediliyor. (P)
