Savaş Suçlusu Mladić, Sırbistan’a Devlet Desteğiyle Defnedildi
Srebrenitsa soykırımı sırasında işlediği insanlığa karşı suçlar ve savaş suçlarından müebbet hapse mahkum edilen eski Bosnalı Sırp komutan Ratko Mladić, Belgrad’da düzenlenen tartışmalı bir törenle toprağa verildi. Sırbistan hükûmeti organizasyonu "özel bir aile cenazesi" olarak tanımlasa da törende devlet imkânlarının ve askeri unsurların kullanılması uluslararası alanda sert tepkilere yol açtı.
Srebrenitsa soykırımı ile Bosna Savaşı sırasında işlediği insanlığa karşı suçlar ve savaş suçlarından müebbet hapis cezasına çarptırılan eski Bosnalı Sırp komutan Ratko Mladić’in ölümü ve Belgrad’da düzenlenen cenaze töreni, savaş suçlularının kamusal alanda yüceltilmesi ve Sırbistan’ın geçmişiyle yüzleşme politikalarını yeniden uluslararası gündemin merkezine taşıdı.
Bosna Savaşı’nın başlıca faillerinden biri kabul edilen Mladić, 27 Ağustos 2026’da müebbet cezasını çektiği Hollanda’nın Lahey kentindeki cezaevi hastanesinde 84 yaşında öldü. Naaşının Sırbistan hükûmetine ait resmî bir uçakla Belgrad’a getirilmesi ise tören öncesinde başlayan “devlet töreni” tartışmalarını tırmandırdı.
Belgrad’da Askerî Cenaze Töreni
Mladić için dinî merasim, 7 Eylül’de Belgrad’daki Aziz Luka Sırp Ortodoks Kilisesi’nde düzenlendi. Sabah saatlerinden itibaren kilise önünde uzun kuyruklar oluşurken, ziyarete açılan tabutun üzerine Mladić’in subay şapkası ile kılıcı yerleştirildi. Dualar sırasında askerler ve savaş gazilerinden oluşan bir grup tabutun başında nöbet tuttu.
Ayinin ardından askerler tarafından taşınan tabut, Belgrad sokaklarından geçirilerek Topçider Mezarlığı’na götürüldü. Kortej güzergâhında toplanan kalabalık Sırp bayrakları, Mladic’in fotoğrafları ve Bosna-Hersek içerisindeki Sırp Cumhuriyeti’ne ait flamalar taşıdı. Mladić, 1994 yılında hayatına son veren kızı Ana Mladić’in yanına defnedildi. Mladić’in kızı Ana’nın intiharının babasının savaştaki rolüyle bağlantılı olduğu yönündeki iddialar ise aile tarafından reddedilmeye devam ediyor.
Defin işleminin ardından konuşan Mladić’in oğlu Darko Mladić, törene katılanlara teşekkür ederek katılanların babasının “kahraman mı, suçlu mu olduğuna karar vermek için geldiğini” söyledi. Bu ifadelerin ardından kalabalıktan “Kahraman! Kahraman!” sloganları yükseldi.
“Özel Aile Cenazesi” Açıklaması ve Devlet Katılımı Çelişkisi
Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić törene kişisel olarak katılmadı. Vučić, organizasyonun Mladić ailesi tarafından düzenlenen özel bir cenaze merasimi olduğunu ve devletin yalnızca kamu düzeni ile güvenliği sağladığını savunarak devlet yüceltmesi eleştirilerini reddetti. Cumhurbaşkanı ayrıca, törenin resmî devlet merasimlerinin yapıldığı Aziz Sava Katedrali yerine daha küçük bir kilisede düzenlendiğini belirterek resmîyet iddialarını mesnetsiz olarak nitelendirdi.
Ancak Sırbistan hükûmetinden ve diplomatik çevrelerden üst düzey isimlerin törendeki yoğun varlığı bu açıklamalarla çelişti. Cenazeye Savunma Bakanı Bratislav Gasiç, Adalet Bakanı Nenad Vujiç, Kültür Bakanı Nikola Selakoviç ve Kamu Yatırımları Bakanı Darko Glisiç’in yanı sıra eski Başbakan Yardımcısı Aleksandar Vulin, Cumhurbaşkanı Vučić’in oğlu Danilo Vučić, Rusya’nın Belgrad Büyükelçisi Aleksandr Botsan-Harçenko ve Bosna-Hersek Sırp Cumhuriyeti Eski Cumhurbaşkanı Milorad Dodik gibi üst düzey isimler katıldı.
Tören öncesinde Sırbistan Adalet Bakanı Nenad Vujiç’in Ratko Mladić’e “hak ettiği tüm askerî ve devlet onurlarının” verileceğini açıklaması, naaşın Sırbistan hükûmetine ait bir uçakla Lahey’den Belgrad’a taşınması ve askerlerin hem karşılama hem de defin sürecinde görev alması, cenazenin resmî olarak aile tarafından düzenlendiği açıklamasına rağmen fiilen devlet merasimi olduğu yönündeki eleştirileri güçlendirdi. Bu uygulamalar, Avrupa Birliği ve kurban kuruluşlarının savaş suçlularının yüceltilmesine ilişkin tepkilerinin odağında yer aldı.
AB Cephesinde Diplomatik Kriz ve İptal Edilen Ziyaret
Belgrad’daki cenaze töreninde ortaya çıkan görüntüler, Brüksel ile Belgrad hattındaki diplomatik krizi tırmandırdı. AB Konseyi Başkanı António Costa ve Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, resmî devlet organlarının törene sunduğu lojistik ve siyasi desteğe tepki göstererek ortak bir yazılı açıklama yayımladı. İki lider tarafından yapılan ortak açıklamada şu ifadelere yer verildi:
“Ratko Mladić’in dün Belgrad’daki cenazesinden yansıyan görüntüler tam anlamıyla şok ediciydi. Mladić, soykırım, savaş suçları ve insanlığa karşı işlenen suçlardan hüküm giymiş bir savaş suçlusuydu. Srebrenitsa Soykırımı ve işlediği diğer suçlar nedeniyle çarptırıldığı müebbet hapis cezasını çekerken öldü.
Törendeki resmî destek işaretleri ve üst düzey Sırp yetkililerin cenazede boy göstermesi son derece üzüntü verici. Bu tablo, Avrupa’nın yakın tarihindeki karanlık bir dönemle yüzleşilemediğini açıkça ortaya koyuyor ve Sırbistan’ın Avrupa Birliği sürecinin temeli olan değerlerle tamamen çelişiyor. Zihnimiz ve kalbimiz, eski Yugoslavya topraklarında işlenen suçların tüm kurbanlarıyla birlikte.”
Bu sert tepkilerin ardından somut bir diplomatik bir adım da gecikmedi. AB’nin Genişlemeden Sorumlu Komiseri Marta Kos, Belgrad’a yapmayı planladığı resmî ziyareti iptal ettiğini duyurdu. Kos, Sırbistan’ın üyelik müzakerelerinde ilerleyebilmesi için geçmişle dürüstçe yüzleşmesi ve AB’nin temel değerlerine uyması gerektiğini vurguladı.
“İnsanlık Onuruna Hakaret”
Cenaze töreninin devlet imkânlarıyla örtülü biçimde bir gövde gösterisine dönüştürülmesi, Bosna Savaşı ile Srebrenitsa Soykırımı’nın kurban yakınlarında ve hayatta kalanlarda büyük bir infiale yol açtı.
İngiltere merkezli uluslararası anma ve insan hakları kuruluşu Remembering Srebrenica (Srebrenitsa’yı Anmak), yaptığı resmî açıklamada Mladić’in askerî törenle defnedilmesini şiddetle kınadı. Kuruluş; katılanların ve bu töreni yüceltenlerin tarihi değil, kendilerini ve insanlığı onursuzlaştırdığını ifade etti. Kuruluş, yayımladıkları açıklamada Mladić’in askerî törenle defnini kınayarak şu ifadeleri kullandı:
“Uluslararası suçların en ağırı olan soykırımın, insanlığa karşı işlenen suçların ve savaş suçlarının faili olan bir adamın anılmasında onurlu hiçbir yan olamaz. Ratko Mladić bir kahraman değildi; İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana Avrupa’da yaşanan en ağır soykırımın sorumlusu olarak hüküm giymiş bir savaş suçlusuydu. Onu askerî bir törenle onurlandırmak ve kamusal alanda yüceltmek; insanlığa, Bosna Soykırımı’nın kurbanlarına ve hayatta kalanlara yapılmış açık bir hakarettir. Bu karar; soykırımın kutlanabileceği, nefretin körüklenebileceği ve kötülüğün faillerinin yüceltilebileceği yönünde son derece rahatsız edici bir mesaj vermektedir.”
Kurum ayrıca bu gösteriye katılan, destekleyen veya bunu yücelten herkesin utanması gerektiğini, zira Mladić’i anmanın; Bosna-Hersek genelinde on binlerce Boşnak Müslüman’ı katletmiş, Saraybosna kuşatması sırasında sivillere terör estirmiş, yaygın zulüm ve zorla yerinden etme eylemleri gerçekleştirmiş ve insanların hapsedildiği, işkence gördüğü ve istismar edildiği bir toplama kampı ağını işletmiş bir adamı anmak demek olduğunu belirtti. Bosna-Hersek’te 20 bin ile 50 bin arasında kadın ve kız çocuğu tecavüze ve cinsel şiddete maruz kaldığını, iki milyondan fazla insan evlerinden edildiğini belirten kurum, “Kurbanları anmak yerine, kötü bir adamın kutlanması ve anılması mide bulandırıcıdır.” ifadelerinde bulundu.
Açıklamada ayrıca Srebrenitsa Anneleri’nin mücadelesine vurgu yapılarak, “Srebrenitsa Anneleri, nefret veya intikam duygusu beslemeden hakikat ve adalet arayışıyla onlarca yıl geçirdiler. Hayal bile edilemeyecek bir kayıp karşısında olağanüstü bir cesaret ve onur sergilediler. Bugün onların ve tüm kurbanların yanında duruyoruz.” denildi.
Remembering Srebrenica, İngiltere hükûmetine resmî bir mektup yazarak bu askerî törenin açıkça kınanması, soykırım inkârı ile nefret söylemlerinin engellenmesi için uluslararası düzeyde baskı yapılması çağrısında bulundu.
Ratko Mladić Kimdir?
Ratko Mladić, 12 Mayıs 1992’de kurulan Sırp Cumhuriyeti Ordusu’nun başına geçerek Bosna Savaşı boyunca işlenen “saha suçları” ve yürütülen “Kriminal Teşebbüs” doktrininin ana uygulayıcısı oldu. Görev süresince Doğu Bosna ve Krajina bölgesinde sivilleri hedef alan katliamları yönetti, modern tarihin en uzun kuşatması olan Saraybosna Kuşatması’nı başlattı ve Bosna topraklarının %65’inin Sırpların kontrolüne geçmesini sağladı.
Mladić, Srebrenitsa’ya girerken kullandığı “Türklerden öç alma zamanı geldi” ifadesiyle, tarihî gerçekleri çarpıtıp Boşnakları Osmanlı ile özdeşleştirerek nefret söylemini ve işlenen suçları meşrulaştırmaya çalıştı.
Soykırımın ardından Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICTY) tarafından hakkında iddianame hazırlanmasına rağmen Mladić, Sırbistan devletinin ve bürokrasisinin koruması altında 16 yıl boyunca saklandı. Yakalanması ancak AB müzakere şartları ve uluslararası baskılar neticesinde 2011 yılında gerçekleşebildi.
Firarda geçen bu uzun süre, Sırp milliyetçileri tarafından Mladić’in bir kahramana dönüştürülmesine ve geçmişle yüzleşme politikalarının reddedilmesine zemin hazırladı. Diğer yandan adalet sürecini geciktirse de Prijedor’daki Tomasica toplu mezarı gibi kritik delillerin ve Mladić’in bizzat tuttuğu suç günlüklerinin ortaya çıkarılmasına imkân tanıdı. Yakalandıktan sonra suçları astlarına yüklemeye çalışsa da Mladić, emrindeki komutanlarla birlikte Srebrenitsa Soykırımı ve Bosna genelindeki insanlık suçlarının birincil sorumlusu olarak müebbet hapis cezasına çarptırıldı. (P)
