Saldırıların Durmadığı ve Besi Hayvanlarının Neredeyse Kalmadığı Gazze’de Kurban Bayramı
Gazze’de Kurban Bayramı, canlı hayvan girişinin engellenmesi, hayvancılığın tahrip edilmesi ve fiyatların ulaşılamaz hâle gelmesi nedeniyle kurban ibadetinin büyük ölçüde yapılamadığı koşullarda karşılandı. Çadır hayatı, sınırlı bayram alışverişi ve ateşkese rağmen süren saldırılar, soykırımın gündelik hayat üzerindeki etkisini bir kez daha görünür kıldı.
Gazze Şeridi’nde Kurban Bayramı, İsrail’in yaklaşık iki yıldır sürdürdüğü soykırım niteliğindeki saldırı ve eylemlerinin yol açtığı yıkım, yerinden edilme ve ekonomik çöküş koşullarında karşılandı. Bayramın merkezindeki kurban ibadeti, canlı hayvan girişinin engellenmesi, yerel hayvancılık sektörünün büyük ölçüde tahrip olması ve fiyatların olağanüstü artması nedeniyle Gazze’deki geniş kesimler için yerine getirilemez hâle geldi.
Savaş öncesinde Kurban Bayramı, Gazze’de aile ziyaretleri, kurbanlık hayvanların kesimi, etlerin akraba, komşu ve ihtiyaç sahipleriyle paylaşılması, çocuklara alınan kıyafetler ve mahallelerdeki bayram hazırlıklarıyla yaşanıyordu. Üçüncü kez bayram, büyük ölçüde çadır kentlerde, yıkılmış mahallelerin çevresinde ve sınırlı imkânlarla karşılandı.
Gazze’de Kurban Bayramı Gelenekleri Kesintiye Uğradı
Al Jazeera’nın Gazze’den aktardığı habere göre, Şati Mülteci Kampı’ndan Baroud ailesi önceki bayramlarda sabah erken saatlerde akraba ziyaretlerine çıkar, bayram sonunda aile fotoğrafı çektirirdi. Ailenin son bayram fotoğrafında yer alan 22 kişiden 13’ü artık hayatta değil. Habere göre İsrail saldırılarında geniş aileden 80’den fazla kişi öldürüldü.
Ailenin hayatta kalan üyeleri bu bayramı, kısa süre önce İsrail saldırısında hayatını kaybeden Baha Baroud için kurulan taziye çadırında karşıladı. Walaa Baroud, Al Jazeera’ya yaptığı açıklamada, savaşın aile bireylerini almaya devam ettiğini belirterek, bayramı bir taziye çadırında geçirmeyi beklemediklerini söyledi.
Gazze Şeridi’nde yerinden edilmiş sivillerin yaşadığı çadırlarda da benzer bir tablo var. Eşini ve evini kaybeden Hajja Shama al-Zorbatli, Al Jazeera’ya yaptığı açıklamada, “Bayram çadırlara girmiyor.” dedi. Gazze kentinin Şucaiyye Mahallesi’nde yaşadığı dönemlerde torunları için kıyafet aldığını, tatlı hazırladığını ve bayram hazırlığı yaptığını anlatan al-Zorbatli, bugün elektrik, telefon, televizyon ve internet olmayan küçük bir çadırda yaşıyor.
Yine Şucaiyye’den yerinden edilen Muhammed Obeid de savaşta eşini, evini ve bacaklarını kaybetti. Daha önce Kurban Bayramı’nda hayvan kesip et dağıttığını söyleyen Obeid, bu yıl bayramı tekerlekli sandalyede ve başkalarının yardımına ihtiyaç duyarak geçiriyor.
Kurbanlık Hayvanlar Piyasada Neredeyse Yok
Gazze’de bu yılki bayramın en belirgin başlıklarından biri kurbanlık hayvanların piyasada neredeyse bulunamaması oldu. The National muhabirine konuşan Gazzeliler, savaş öncesinde ailelerin bayramdan önce çiftliklere giderek kurbanlık seçtiğini, bu geleneğin üçüncü yıl üst üste yerine getirilemediğini aktardı.
Habere göre, Gazze’de savaş öncesinde yaklaşık 350 dolar olan bir koyunun fiyatı bugün 4 bin 500 ila 6 bin dolar aralığına kadar yükseldi. Bazı yerel kaynaklar, koyun fiyatlarının 15 bin şekeli aşabildiğini belirtiyor. Canlı hayvan sayısının son derece sınırlı olması ve Gazze’ye hayvan girişinin engellenmesi, kurban ibadetini hem bireyler hem yardım kuruluşları için fiilen imkânsızlaştırdı.
Gazze’deki Hükûmet Medya Ofisi Sözcüsü İsmail es-Sevabite’ye göre İsrail, savaşın başından bu yana Gazze’ye sığır ve koyun girişini engelliyor. Bölgede sınırlı sayıda yerel hayvan bulunsa da bu sayı, nüfusun ihtiyacını karşılamaktan uzak.
Gazze Şeridi’nde Filistinli çocuklar, İsrail saldırıları ve ablukasına rağmen Kurban Bayramı coşkusunu yaşamaya çalışıyor. Gazze kentinde enkaz halindeki binalar ve derme çatma çadırlar arasına kurulu salıncaklarda oyun oynayarak eğlendi. | Fotoğraf: Anas Zeyad Fteha – AA.
Hayvancılık Sektörü Büyük Ölçüde Bitti
Gazze’de kurbanlık hayvan krizinin arkasında yalnızca ithalat kısıtlamaları değil, yerel hayvancılık altyapısının uğradığı büyük yıkım da bulunuyor. The National‘a konuşan Gazze Tarım Bakanlığı Sözcüsü Muhammed Abu Odeh’e göre savaş boyunca 500’den fazla sığır, koyun ve kümes hayvanı çiftliği tahrip edildi. Yem, su, veterinerlik hizmetleri ve barınak eksikliği nedeniyle hayvan ölümleri olağanüstü seviyelere çıktı.
Savaş öncesinde Gazze’ye yılda 10 bin ila 12 bin baş sığır giriyordu. Bu sayı 2023’te 17 bine kadar yükselmişti. Bölgeye ayrıca her yıl 30 bin ila 40 bin koyun ithal ediliyordu. Bugün ise ithalatın durması ve yerel üretimin zarar görmesi nedeniyle canlı hayvan piyasası büyük ölçüde daralmış durumda.
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütünün (FAO) Kasım 2025’te yaptığı değerlendirmeye göre Gazze’de çatışmalardan sağ çıkabilen küçükbaş hayvan sayısı yaklaşık 14 bin 300. Bu sayı, 7 Ekim 2023 öncesi seviyeye kıyasla keçi varlığının yaklaşık üçte birine, koyun varlığının ise yüzde 20’sine karşılık geliyor. FAO, kalan hayvanların Gazze’deki son yerel süt ve et kaynakları arasında bulunduğunu belirtiyor.
Bayram Pazarlarında Satışlar Sınırlı Kaldı
Kurbanlık krizine ek olarak bayram alışverişleri de savaş öncesi dönemden belirgin şekilde farklılaştı. Gazze’de bazı dükkân ve tezgâhlarda kıyafet, oyuncak ve tatlı satışı sürse de alıcı sayısı oldukça sınırlı kaldı.
Al Jazeera’ya konuşan çocuk giyim mağazası sahibi Amjad Akram, Gazze’ye ürün getirmenin savaş öncesine göre çok daha maliyetli hâle geldiğini söyledi. Akram’a göre daha önce 250 şekel olan bir kutu kıyafetin nakliye maliyeti bugün yaklaşık 2 bin şekele çıktı. Bu artış, doğrudan perakende fiyatlarına yansıdı.
Satıcılar, ailelerin önceliğinin bayramlık kıyafet ya da tatlı değil, temel gıda ve barınma ihtiyaçları olduğunu aktarıyor. Birçok müşteri fiyatları sorduktan sonra alışveriş yapmadan ayrılıyor.
Kurban Bayramı Sırasında İsrail Saldırıları Devam Etti
Kurban Bayramı günlerinde Gazze’ye yönelik İsrail saldırıları da sürdü. Anadolu Ajansı’nın aktardığına göre İsrail ordusunun Gazze kent merkezindeki Yermuk Caddesi çevresine düzenlediği hava saldırısında 5 kişi yaralandı. Filistin Sivil Savunma İdaresinden yapılan açıklamada, saldırının ardından depolarda yangın çıktığı, ekiplerin yangının çevreye sıçramasını engellediği bildirildi.
İsrail ordusunun bayramın ikinci gününde Gazze Şeridi’nin farklı bölgelerine düzenlediği saldırılarda 3 Filistinli hayatını kaybetti, çok sayıda kişi yaralandı. Gazze’deki hükûmetin medya ofisi, ateşkes anlaşmasının yürürlüğe girdiği tarihten bu yana İsrail saldırılarında yaklaşık 910 Filistinlinin öldüğünü, 2 bin 747 kişinin yaralandığını açıkladı.
İsrail’in 8 Ekim 2023’ten itibaren Gazze’ye yönelik saldırılarında çoğu kadın ve çocuk olmak üzere 72 binden fazla Filistinli hayatını kaybetti, 172 bini aşkın kişi yaralandı. Gazze’deki altyapının yaklaşık yüzde 90’ının tahrip olduğu belirtiliyor. (P/AA)
