Gözetim Bulutu: Microsoft, İsrail Ordusu İçin Filistinlilerin Seslerini Depoladı
Sızdırılan belgeler ve istihbarat kaynakları, İsrail istihbarat biriminin Microsoft’la iş birliği içinde milyonlarca Filistinlinin telefon görüşmesini bulut altyapısında depoladığını ortaya koydu. Peki, bu dijital gözetim altyapısı nasıl kuruldu ve hangi amaçlarla kullanılıyor?
ABD merkezli teknoloji devi Microsoft’un, İsrail ordusu için milyonlarca Filistinliye ait telefon konuşmalarını depolayabilecekleri özel bir bulut sistemi geliştirdiği ortaya çıktı. “Azure” [1] platformunun bu özelleştirilmiş versiyonu, işgal altındaki Batı Şeria ve Gazze Şeridi’nde yaşayan sivillerin mahrem iletişimlerini hedef alıyor. The Guardian, +972 Magazine ve Local Call’un ortak yürüttüğü araştırmaya göre, 2022’de faaliyete geçen bulut tabanlı sistem sayesinde İsrail askeri istihbarat birimi “Unit 8200” (Tr. “Birim 8200”) [2], her gün milyonlarca telefon görüşmesini uzun süreli olarak depolayabiliyor. Elde edilen bilgiler, bu veri tabanının yalnızca pasif bir depolama alanı olmadığını, aynı zamanda İsrail ordusunun son yıllarda Gazze ve Batı Şeria’da gerçekleştirdiği ölümcül hava ve kara saldırılarında istihbarat kaynağı olarak kullanıldığını da ortaya koyuyor.
Unit 8200 ve Microsoft İş Birliği: Devasa Veri Depolama Projesi
Araştırmanın temelini, The Guardian’a Microsoft’tan sızdırılan belgeler ile 11 Microsoft çalışanı ve İsrail istihbarat kaynağıyla yapılan kapsamlı görüşmeler oluşturuyor. Belgelere göre, 2021 yılında, dönemin Unit 8200 Komutanı Tuğgeneral Yossi Sariel ile Microsoft CEO’su Satya Nadella Microsoft’un Seattle’daki genel merkezinde bir araya geldi. Bu görüşmenin ardından Microsoft mühendislerinden oluşan özel bir ekip, İsrail ordusunun Microsoft’un bulut hizmeti Azure platformunu doğrudan kendi askeri üslerinden kullanabileceği özel bir model geliştirmeye başladı. İsrailli bir istihbarat kaynağı, Microsoft çalışanlarının arasında eski Unit 8200 mensuplarının da bulunduğunu, bunun iş birliğini kolaylaştırdığını aktardı.
İsrailli yetkililere göre, bu teknik iş birliği sayesinde İsrail istihbaratı saatte bir milyon telefon görüşmesini Azure bulut platformunda depolayabilecek kapasiteye ulaştı. Bu sistem, tek bir nüfus grubuna ait dünyanın en kapsamlı ve en mahrem gözetim veri setlerinden biri olarak tanımlanıyor.
The Guardian’ın ulaştığı belgelere göre, 2025 Temmuz ayı itibarıyla İsrail ordusuna ait 11 bin 500 terabaytlık veri, ağırlıklı olarak Microsoft’un Hollanda’daki sunucularında, bir kısmı ise İrlanda ve İsrail’de depolanıyor. Bu verilerin aktüel olarak yaklaşık 200 milyon saatlik telefon görüşmesine karşılık geldiği tahmin ediliyor.
Verilerin tamamının doğrudan Unit 8200’e ait olup olmadığı kesin olmasa da, Microsoft’un daha önce İsrail ordusuna bağlı onlarca farklı birimle bulut bilişim alanında iş birliği yaptığı ve şirketin İsrail’deki büyük askeri altyapılarda izinin olduğu belirtiliyor.
Tedarik Zincirinde İnsan Hakları ve Hukuki Baskılar
2022 yılında İsrail Adalet Bakanlığı tarafından hazırlanan gizli bir hukukî görüşte, Fransa ve Almanya’nın şirketlerden tedarik zincirlerinde insan hakları ihlalleri olup olmadığını kontrol etmelerini yasal olarak zorunlu tuttuğu belirtildi. Belgede, bu şirketlerin işgal altındaki Filistin topraklarında faaliyet gösterdiğinin ortaya çıkması durumunda, söz konusu yasaların İsrail’e yönelik hizmetlerin engellenmesine ya da sınırlandırılmasına yol açabileceği uyarısında bulunuldu. Bakanlık ayrıca, Hollanda’nın da benzer bir yasama süreci yürüttüğünü kaydetti.
Adalet Bakanlığı’na ait bir başka belgede ise bulut hizmeti sağlayıcılarının “dünyanın en büyük ve en güçlü şirketleri” arasında yer aldığı hatırlatılarak, olası bir dava sürecinin İsrail’e ciddi zarar verebileceği uyarısı yapıldı. Tüm bu yasal risklere rağmen, Unit 8200 ile Microsoft arasındaki iş birliği Sariel’in liderliğinde sürdü. Dahası, Gazze’ye yönelik savaşın ardından, İsrail ordusu için Filistinlilere ait gözetim verilerinin bulutta depolanmasının önemi arttı.
“Filistinlilerin Tamamı Düşmanımız Hâline Geldi”
Yossi Sariel’in kitlesel gözetim altyapısını geliştirme fikri, 2015 yılına uzanıyor. O dönem İsrail’in Merkez Komutanlığı’nda görevli bir istihbarat subayı olan Sariel, Batı Şeria, Kudüs ve İsrail içinde art arda meydana gelen, çoğu genç Filistinlilerce gerçekleştirilen “yalnız kurt” adıyla anılan bıçaklı saldırılara karşı geleneksel yöntemlerin yetersiz kaldığını gözlemledi. Bu saldırıların birçoğu, faillerin daha önce güvenlik servislerince tanınmıyor olması nedeniyle önlenememişti.
Sariel, 2021 yılında Microsoft CEO’su Nadella ile görüşmesinden birkaç ay önce, yapay zekâ hakkında kendisine ait olduğu iddia edilen takma isimle bir kitap yayımlamıştı ve o dönemi şu sözlerle anlatmıştı:
“Bir Filistinli, mutfaktaki bir bıçağı ya da aile aracını insanları ezmek için kullanarak saldırı yapmaya karar veriyor. Bazen bu kişi, saldırıdan bir gün önce bile böyle bir şey yapacağını bilmiyor. Bu tür durumlarda, geleneksel istihbarat yöntemleri çaresiz kalıyor. Böyle bir saldırıyı nasıl öngörebilir ya da engelleyebilirsiniz ki?”
Aynı yıl Unit 8200’nin başına geçen ve geçen yıl istifa eden Sariel, bu soruya verdiği cevabı uygulamaya koydu: “Herkesi, her an izlemek.” O dönemde Sariel’in altında görev yapan bir istihbarat görevlisine göre, bu yaklaşım, Filistinlilere yönelik gözetimi genişleten ve birçok farklı istihbarat veritabanını entegre eden büyük ölçekli, yüksek bütçeli bir projenin temelini oluşturdu. Sariel’in komutasında görev almış bir diğer kaynak ise bu dönüşümü şu sözlerle özetledi: “Bir anda, toplumun tamamı bizim için düşman hâline geldi.”
Filistinliler için bu durum, mahremiyetin tamamen ortadan kalkması ve toplumsal baskının artması anlamına geliyordu. Ayrıca bu tür kapsamlı gözetim, İsrail’in neredeyse her Filistinli hakkında potansiyel olarak suç unsuru sayılabilecek bilgiler toplamasına olanak sağladı. Toplanan veriler tutuklama, idari gözaltı ya da ölüm kararlarını haklı çıkarmak gibi pek çok amaçla kullanıldı. Batı Şeria’da yakın zamanda görev yapmış bir istihbarat görevlisine göre, “Bir kişi sisteme bir kez girdikten sonra, hakkında tutulan veri sürekli büyüyor. Gözaltına almak istedikleri biri için yeterli gerekçe bulunmadığında, dönüp bu veri tabanına bakıyorlar. Artık işgal altındaki topraklarda neredeyse kimse, istihbarat açısından ‘temiz’ sayılmıyor.”
Depolama Sorununa Çözüm: Bulut Teknolojisi
Sariel, kitabında, artan veri miktarının depolanması sorununa çözüm olarak istihbaratın “buluta taşınması” gerektiğini savundu. +972 ve Local Call daha önce, İsrail ordusunun iç verileri depolamak için Amazon’un bulut hizmeti AWS’yi de kullandığını ortaya koymuştu. Ancak Sariel, Microsoft ile yapılan iş birliğini özellikle ses kayıtlarının kitlesel olarak depolanmasına olanak tanıdığı için bir devrim niteliğinde görüyordu.
Öncesinde ise, Unit 8200, yalnızca “şüpheli” sayılan on binlerce Filistinlinin telefon görüşmelerini iç sunucularında saklayabiliyordu. Birim aynı zamanda Filistinlilerin mesajlarını toplayıp “tehlike düzeyine” göre puanlayan “gürültülü mesaj” (İng. “noisy message”) adlı bir sistem de geliştirmişti. Ancak Azure sayesinde artık milyonlarca Filistinlinin sesli iletişimi depolanabiliyor, veri havuzu ciddi biçimde genişliyordu.
Ancak birimde herkes bu iş birliğini olumlu karşılamadı. Projeyi yakından tanıyan bir kaynağa göre, verilerin Microsoft sunucularına taşınması, kendi sunucu ve işlemcilerini satın almaktan çok daha pahalıydı. Bazı personel de hassas bilgilerin yurt dışında depolanmasından rahatsızlık duyuyordu. Yine de Sariel projeyi ısrarla savundu ve potansiyelinden büyük heyecan duyduğunu açıkça belli etti.
Microsoft’a Yönelik İçeriden ve Dışarıdan Eleştiriler
Microsoft’un 2023 yılına ait iç belgelerine göre, İsrail askeri istihbarat birimi Unit 8200 ile yürütülen iş birliğinin şirkete beş yıl içinde yüz milyonlarca dolar kazandırması bekleniyordu. Belgelerde, İsrail’in bu süreçte Microsoft sunucularında depoladığı veri miktarını on kat artırmayı planladığı da yer alıyordu.
Ancak Gazze’ye yönelik saldırılar sırasında Microsoft’un İsrail ordusuna bulut teknolojisi ve yapay zekâ hizmeti sağladığının ortaya çıkması, şirketin hem kamuoyu hem de kendi çalışanları tarafından sert şekilde eleştirilmesine yol açtı. Bu baskının en görünür örneklerinden biri, Microsoft’un Mayıs ayındaki yıllık konferansında yaşandı. Bir yazılım mühendisi, CEO Satya Nadella’nın konuşmasını keserek bağırdı: “Satya, Microsoft’un Filistinlileri nasıl öldürdüğünü de gösterir misin?, İsrail’in savaş suçlarının Azure’la nasıl işlendiğini de anlatsana!”
Yine bir Microsoft çalışanı, şirketin İsrail ordusuna sağladığı yapay zekâ ve bulut hizmetleri aracılığıyla Filistin’de işlenen soykırıma nasıl doğrudan katkı sunduğunu yazdığı bir e-posta ile ifşa etti. “Yöneticiler üzerinde baskı kurarak, soykırımı gerçekleştirenlerle yapılan anlaşmaları sonlandırabiliriz.” diyen çalışanın hesabı kilitlenmişti.
Microsoft’tan Yanıt: “İhlal Yok”
Artan eleştiriler karşısında, toplamda 80 milyon dolar değerinde hisseye sahip olan Microsoft’un 60 yatırımcısı Temmuz ayında şirkete başvurdu. Yatırımcılar, “soykırım ve diğer uluslararası suçlara ortaklıkla ilgili ciddi iddialar karşısında” yapay zekâ araçlarını kötüye kullanan müşterilere yönelik izleme ve denetim mekanizmalarının gözden geçirilmesini talep etti.
Baskıların artması üzerine Microsoft, İsrail Savunma Bakanlığı’na yapılan satışların insan hakları ihlallerine yol açıp açmadığını incelediğini duyurdu. Şirketin açıklamasına göre, 7 Ekim’in hemen ardından İsrail ordusuna “rehinelerin kurtarılmasına yardımcı olmak amacıyla sınırlı acil destek” sağlandı. Microsoft, bugüne kadar ordunun Azure hizmetlerini “Gazze’deki çatışmada insanlara zarar vermek” için kullandığına dair hiçbir kanıt bulunmadığını belirterek, şirketin desteğinin “Gazze’deki sivillerin mahremiyet ve diğer haklarını ihlal etmediğini” vurguladı.
+972’in sorularına yönelik olarak Microsoft adına yapılan açıklamada da şu ifadelere yer verildi: “Microsoft’un Unit 8200 ile olan ilişkisi, siber güvenliği güçlendirmek ve İsrail’i devlet destekli ve terörist siber saldırılardan korumak üzerine kuruludur. Bu, 2021 Kasım’ındaki toplantının da, iş ilişkimizin de temelini oluşturmaktadır.”
Açıklamada ayrıca, “Unit 8200 liderliği, Azure genel bulut hizmetimizdeki veri güvenliğini değerlendirmekle ilgileniyordu. Perakende, finans ve danışmanlık sektörlerindeki pek çok müşteri gibi, kamu kurumlarına da özel koruma sunuyoruz. Unit 8200 bu güvenlik sistemleriyle ilgilendi ve test etti; bu gizli ya da üstü örtülü bir proje değildi.” dendi.
Açıklamanın devamında şu ifadelere yer verildi: “Bu iş birliği sırasında ya da sonrasında, Microsoft’un hizmetleri aracılığıyla sivillerin gözetlenmesinden ya da cep telefonu konuşmalarının toplanmasından Microsoft’un haberdar olduğu hiçbir an olmamıştır. Buna yürüttüğümüz dış denetim de dahildir. Microsoft liderliğinin bu projeye doğrudan destek verdiği yönündeki tüm iddialar asılsızdır.”
Microsoft, yaptığı açıklamalarda teknolojisinin Gazze’deki sivillere zarar vermek ya da onları izlemek için kullanıldığına dair herhangi bir kanıt görmediğini ve böyle bir şeyden haberdar olmadığını söylese de, üç farklı İsrail istihbarat kaynağı bunun tersini iddia ediyor. Bu kaynaklara göre, Unit 8200’ün bulut tabanlı istihbarat arşivi son iki yıldır Gazze’ye yapılan ölümcül hava saldırılarının planlanmasında kullanılıyor. Aynı sistemin Batı Şeria’daki gözaltılar ve diğer askeri operasyonlar için de temel alındığı belirtiliyor.
İsrail’den Microsoft’a Teşekkür
İsrail Savunma Kuvvetleri (IDF) Sözcüsü de, “Savunma Bakanlığı ile IDF’nin sivil şirketlerle koordinasyonunun düzenlenmiş ve yasal denetim altındaki anlaşmalar çerçevesinde yürütüldüğünü” belirtti. Ayrıca ordunun, “uluslararası hukuka uygun olarak, terörle mücadele ve devlet ile vatandaşlarının güvenliğini sağlama amacıyla hareket ettiğini” ekledi.
Yossi Sariel ise yorum yapmayı reddetti ve soruların IDF sözcüsüne yöneltilmesini istedi. IDF sözcüsü yeni bir açıklama daha yayımlayarak, “Microsoft’un siber güvenliğimizi koruma konusundaki desteğini takdir ediyoruz. Microsoft’un, IDF ile veri depolama veya işleme konusunda çalışmadığını ve çalışmakta olmadığını doğruluyoruz.” dedi.
BM Raportörü: Şirketler İnsanlığa Karşı İşlenen Suçların Faili Oldu
Birleşmiş Milletler Filistin Özel Raportörü Francesca Albanese, 2025 Haziran’ında sunduğu “İşgal Ekonomisinden Soykırım Ekonomisine” başlıklı raporunda, İsrail’in Filistin’e yönelik saldırılarını sadece askeri değil, aynı zamanda ekonomik bir düzen olarak tanımladı. Rapora göre, gözetim, yerinden etme ve yok etme politikaları; silah sanayi, teknoloji şirketleri, inşaat, enerji, finans ve tarım sektörlerinden binlerce şirketin aktif desteğiyle yürütülüyor.
Microsoft, Google, Amazon ve Palantir gibi teknoloji devlerinin İsrail ordusuna bulut altyapısı ve yapay zekâ destekli hedefleme ve gözetim sistemleri sunduğu, bu işbirliğinin askeri operasyonların dijitalleşmesini mümkün kıldığı belirtiliyor. Elbit Systems, Lockheed Martin gibi savunma şirketlerinin sağladığı silahlar, Gazze’deki saldırılarda kritik rol oynarken; Caterpillar ve Volvo gibi firmaların ekipmanları yıkımlarda kullanılıyor.
Raporda ayrıca, İsrail’in Gazze’deki saldırılarını “yeni silahları ve gözetim teknolojilerini test etmek için fırsat” olarak gördüğü, Tel Aviv Borsası’nın savaş döneminde dolar bazında yüzde 213 değer kazandığı vurgulanıyor. Filistin ekonomisinin ise GSYİH’sinin en az yüzde 35’ini kaybettiği belirtiliyor.
Bu bağlamda Albanese, bu şirketlerin yalnızca destekçi değil, insanlığa karşı suçların faili hâline geldiğini belirtti ve devletleri bu “soykırım ekonomisinden” tüm ilişkilerini kesmeye çağırdı.
Dipnot:
[1] Azure, Microsoft tarafından sunulan bir bulut bilişim platformudur. Azure, bilgi işlem, depolama, ağ iletişimi, analiz ve yapay zeka gibi çeşitli hizmetleri içerir.
[2] Unit 8200, İsrail Savunma Kuvvetleri’nin (IDF) Askerî İstihbarat Komutanlığı’na bağlı, gizli operasyonlardan sorumlu bir istihbarat birimidir.
