“Arnavutluk Satılık Değil”: Trump’ın Damadı Kushner’ın Lüks Ada Projesi Ülkeyi Karıştırdı
Trump’ın damadı Jared Kushner’ın Arnavutluk’ta koruma altındaki Sazan Adası ve Vjosa-Narta kıyılarını kapsayan lüks turizm projesi, çevre örgütleri ve yerel halkın tepkisini topladı. Pembe flamingolarla sembolleşen protestolar, projeyi yalnızca bir yatırım değil; doğa talanı, sahillerin özelleştirilmesi ve siyasi nüfuz ticareti tartışmasının merkezine taşıdı.
Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump’ın damadı ve “Barış Misyonları İçin Özel Temsilcisi” Jared Kushner’ın yatırım şirketinin Arnavutluk’ta gerçekleştirmeyi planladığı 1,6 milyar dolarlık lüks tatil köyü projesi, çevre koruma örgütlerinin ve bölge halkının itirazlarına neden oluyor. Başkent Tiran’da ve projenin planlandığı Adriyatik Denizi kıyılarında başlayan protestolar artarak devam ediyor. Arnavutluk devletinin yetkilileri projenin ülkeye istihdam ve milyarlarca avroluk yatırım getireceğini savunurken; sivil toplum kuruluşları, yerel halk ve hukukçular bu yatırımı koruma altındaki alanların yağmalanması ve siyasi nüfuz ticareti olarak nitelendiriyor.
Sazan Adası ve Zvernec Kıyılarının Yapılaşma Planı
NBC’nin haberine göre Kushner’ın yatırım şirketi Affinity Partners tarafından yürütülen proje, Vjosa-Narta deltası ve komünist dönemde askerî üs olarak kullanılan Sazan Adası’nı kapsıyor. Sazan Adası, uzun yıllar sivil kullanıma ve yerleşime kapalı kaldığı için Akdeniz’in en bakir doğal yapılarını korumuş bölgelerinden biri olarak biliniyor.
Al Jazeera‘nın bildirdiğine göre, Donald Trump’ın kızı ve Jared Kushner’ın eşi Ivanka Trump, katıldığı bir yayında adayı bir arkadaşlarının teknesiyle gezerken “keşfettiklerini” ve adanın doğasından büyülendiklerini ifade etti. Bu ilginin ardından, projenin 2024 yılında duyurulmasıyla birlikte Arnavutluk hükûmeti, Kushner’ın Affinity Partners fonuyla bağlantılı Atlantic Incubation Partners şirketine hızlı bir şekilde “stratejik yatırımcı” statüsü verdi. Ivanka Trump da mimarlar ve yatırımcılardan oluşan bir ekiple bölgeyi ziyaret ederek Başbakan Edi Rama ile doğrudan görüşmeler gerçekleştirdi.
The Guardian gazetesinin haberine göre projenin kapsadığı alanlar sadece Sazan Adası ile sınırlı değil; Zvernec köyünün kuzeyinde yer alan, Narta lagünü ile deniz arasındaki koruma altındaki kıyı şeritleri de imara açılacak bölgeler arasında bulunuyor. Projenin başlangıçta 1,6 milyar dolar değerinde olduğu açıklanırken, Başbakan Rama yakın zamanda projenin Vlora bölgesini de kapsayacak şekilde toplamda 4 milyar avroluk (yaklaşık 4,7 milyar dolar) büyük bir hacme ulaştığını belirtti.
Flamingo Neden Protestoların Sembolü Hâline Geldi?
Projenin hayata geçirilebilmesi için Arnavutluk’ta yürütülen yasal süreçler, siyasi gücün ticari çıkarlar doğrultusunda nasıl şekillendirildiğini net bir şekilde ortaya koyuyor. Al Jazeera‘nın haberine göre, ülkede infiale yol açan bu projelerin önü, Arnavutluk parlamentosunun Şubat 2024’te kabul ettiği ve korunan alanlarda yapılaşma yasağını kaldıran tartışmalı bir yasa değişikliğiyle açıldı. Bu yasal esnetme, Kushner’ın şirketine ve ortaklarına lüks oteller inşa etmeleri için koruma altındaki sulak alanları tahsis etmenin hukuki zeminini hazırladı.
Bölgenin ekolojik önemi, protestoların temel odak noktasını oluşturuyor. Projenin yapılacağı Vjosa-Narta alanı yunuslar, deniz kaplumbağaları, Akdeniz fokları ve çeşitli göçmen kuşlar için önemli bir yaşam alanı. Ayrıca bu bölge, ülkenin tek flamingo üreme alanı konumunda. Çevreciler, projenin inşaat sürecinin ve sonrasındaki yapılaşmanın bu habitatlara zarar vereceğini ifade ediyor. Arnavutluk Doğal Çevreyi Koruma ve Yaşatma (PPNEA) yöneticisi Joni Vorpsey, NBC’ye verdiği demeçte, inşaatın kıyı şeridinin imara açılması için bir başlangıç olabileceğini belirtti. Protestolarda göstericilerin taşıdığı şişme pembe flamingolar, olası çevresel zarara dikkat çekmek için kullanılan bir sembol hâline geldi.
Tiran Sokaklarındaki Protestolar ve Çevreci Grupların Talepleri
Projenin kâğıt üzerindeki planlardan fiiliyata dökülmesi, halkın tepkisini kitlesel eylemlere dönüştürdü. Al Jazeera haberine göre, iş makinelerinin sahillere inmesi, kum tepelerini kazmaya başlaması ve Akdeniz çam ormanlarını temizleyerek erişim yolları açmasıyla birlikte protestolar hız kazandı. Geliştirici firmanın sahil şeridini dikenli tellerle kapatması ve bölgeye özel güvenlik yerleştirmesi, yerel halk ile güvenlik güçleri arasında arbedeye yol açtı.
Çevreci kurumlar, The Guardian gazetesine yaptıkları açıklamada, sürecin başından beri şeffaflıktan uzak olduğunu, izinler ve belgeler konusunda kamuoyuna bilgi verilmediğini söyledi. Ayrıca, yerel halkın kendi arazilerine erişiminin engellendiği, bu nedenle tepkilerin sadece çevresel bir mesele olmaktan çıkıp genel bir vatandaşlık sorununa dönüştüğü belirtiliyor. Protestocular, Tiran sokaklarında eylemlerini sürdürürken, Başbakan Edi Rama’nın diyalog çağrılarına da şartlı yanıt verdiler. Çevreciler Başbakan Rama’nın çözüm yollarını tartışma teklifini reddetti. Gruplar, görüşmelerin başlayabilmesi için öncelikle iş makinelerinin ve çitlerin alandan çekilmesini, ayrıca zarar gören doğal alanların eski haline getirilmesini talep ediyor.
Jared Kushner’ın lüks otel projesine karşı Vjosa-Narta deltası ve Sazan Adası’nın korunmasını talep eden eylemcilere polis, TOMA’dan su sıkarak müdahale ediyor. | Fotoğraf: Olsi Shehu – AA.
Başkent Tiran’da Başbakanlık ofisi önünde toplanan binlerce eylemci, çevre kirliliğine atıfta bulunarak şişme pembe flamingolar taşıdı ve “Arnavutluk satılık değil”, “Arnavutluk’un Dubai olmasını istemiyorum” vb. yazılı dövizlerle hükümetin istifasını talep etti. Al Jazeera‘ya konuşan Sürdürülebilir Turizm Uzmanı Eva Kushova, hükûmetin vizyonunun ülkeyi gökdelenlerle ve elit turizmle doldurmak olduğunu, ama küçük bir ülkenin bir rant merkezi hâline getirilerek tarihinin ve doğasının milyarderler uğruna yok edilmesine izin verilemeyeceğini ifade etti. Kushova ayrıca, sahillerin özelleştirilmesiyle yerel halkın kendi kaynaklarından mahrum bırakıldığını ve kazancın sadece dar bir yatırımcı grubunun elinde toplanacağını ekledi.
Arnavutluk Hükûmetinin Trump Yönetimiyle Yakın İlişkileri ve Siyasi Çıkarlar
Projenin onaylanma süreci ve aktörleri incelendiğinde, bu yatırımın sıradan bir ekonomik girişim olmadığı, Trump ailesinin küresel siyasi nüfuzunu doğrudan finansal kazanca tahvil ettiği net bir şekilde görülüyor. Kushner’ın, Trump’ın ‘Barış Misyonları Özel Temsilcisi’ sıfatıyla bölgedeki ağırlığını kullanması ve projenin Trump’ın başkanlık koltuğuna dönmesinden hemen önce Arnavutluk hükûmetince onaylanması, projenin arkasındaki siyasi motivasyonu açıkça ortaya koyuyor. Başbakan Edi Rama’nın, Trump idaresiyle Beyaz Saray nezdinde siyasi kredi ve diplomatik güvence elde etmek adına ülkenin en değerli kamu arazilerini Trump ailesine sunduğu değerlendiriliyor.
Her ne kadar NBC‘nin haberine göre, Beyaz Saray Basın Sözcüsü Anna Kelly, Kushner’ın ticari faaliyetlmerinin yönetimle bağı olmadığını savunarak bu iddiaları muhalif çevrelerden kaynaklanan, “bir Demokratik Parti anlatısı” olarak nitelendirse de sahadaki organik bağlar bu savunmayı boşa çıkarıyor. The Guardian gazetesinin haberine göre Başbakan Rama projeyi savunurken Kushner’ın Arnavutluk’a olan ilgisinin Trump’ın siyasi konumundan bağımsız olduğunu iddia etse de, Trump ailesinin bizzat projenin pazarlamasını üstlenmesi siyasi koruma ve ekonomik çıkar ortaklığını doğruluyor. Çevreci örgütler de öfkenin odağında doğrudan Kushner’dan ziyade, bu siyasi nüfuz ticaretine zemin hazırlayan ve süreci usulsüz yöneten Arnavutluk hükûmetinin olduğunu belirtiyor. Diplomasiyi geleneksel yaklaşımlar yerine kârlı bir finansal yatırım alanına dönüştürme vizyonu Kushner için sadece Balkanlar ile de sınırlı değil; nitekim kendisi Gazze’deki yıkıma da siyasi bir çözümden ziyade, enkazın üzerine veri merkezleri ve gökdelenler inşa edilecek devasa bir “özel ekonomik bölge” fırsatı olarak yaklaşıyor.
Edi Rama liderliğindeki Arnavutluk hükûmeti ise projeyi desteklemeyi sürdürüyor. Başbakan Rama, projenin ülkenin turizm hedefleri doğrultusunda önemli bir adım olduğunu savunuyor. The Guardian gazetesinin haberine göre Rama, yatırımın engellenmesine karşı çıkarak, kendisi görevde olduğu sürece bu yatırımın durdurulması için hiçbir ihtimal bulunmadığını ifade etti.
Rama, ülkenin yatırımcılara kapalı bir yer olarak damgalanmaması gerektiğini belirtiyor. Projenin Arnavutluk sahillerini tehlikeye atmayacağını savunan hükûmet, 2030 yılına kadar Avrupa Birliği’ne katılma hedefleri çerçevesinde bu tür yatırımların ekonomik gerekliliğine dikkat çekiyor. Proje geliştiricisi şirket yetkilileri de çalışmaların kurallara uygun yapılacağını belirtiyor. Kushner’ın şirketiyle ortaklık yapan Sazan Real Estate Development LLC’nin yöneticileri, çevre yönetimine, istihdam yaratmaya ve yerel topluluklar için uzun vadeli değer oluşturmaya odaklandıklarını, kamusal ve kurumsal süreçlere saygı duyduklarını açıkladı.
Yolsuzluk Soruşturması Projeyi Sonlandırabilir mi?
Yatırımın hukuki meşruiyeti Arnavutluk yargısı tarafından da mercek altına alınmış durumda. Arnavutluk’un yolsuzlukla mücadele özel savcılık kurumu SPAK, 2024 yılında korunan alanlarla ilgili meclisten geçen yasal değişiklikler hakkında resmî bir soruşturma başlattı. Bu durum, projenin hukuki altyapısı üzerindeki incelemelerin artabileceğine işaret ediyor.
Al Jazeera‘nin aktardığı detaylara göre bu soruşturma; koruma statüsünün değiştirilme şeklini, yetkililerin kamu ihalelerini ve şeffaf ihale sistemlerini nasıl devre dışı bıraktığını ve arazi tapularının satın alınmasında kullanılan fonların kaynağını kapsıyor. Arnavutluk’ta komünist yönetimin çöküşünden bu yana çözülemeyen mülkiyet uyuşmazlıklarının bulunduğu bu stratejik kıyı şeridinin, Trump ailesinin şirketine hangi usullerle devredildiği savcılığın inceleme masasında bulunuyor.
Kushner’in Belgrad’daki Lüks Otel Projesi İptal Edilmişti
Jared Kushner’ın Balkanlar’daki siyasi nüfuz temelli emlak hamleleri ilk kez engelle karşılaşmıyor. Kushner’ın yatırım şirketi Affinity Partners’ın 2024 yılında Sırbistan’ın başkenti Belgrad’da benzer bir yasal esnetmeyle eski bir ordu karargahına lüks otel yapma planı, rüşvet ve evrakta sahtecilik iddiaları üzerine büyük bir skandalla sonuçlanmıştı. Sırbistan’da kabinedeki bir bakan dahil dört yetkilinin görevi kötüye kullanma suçlamasıyla hakim karşısına çıkmasının ardından Kushner projeden geri çekilmek zorunda kalmıştı. Belgrad’daki bu yolsuzluk ve geri çekilme deneyimi, Arnavutluk’taki projenin geleceği için de önemli bir emsal teşkil ediyor.
Diğer taraftan, Arnavutluk’un Avrupa Birliği entegrasyon süreci de bu projeyle riske girmiş durumda. Al Jazeera haberine göre Avrupa Konseyi Başkanı Antonio Costa, Başbakan Rama ile yaptığı görüşmede Arnavutluk’un AB’ye katılımının doğrudan AB çevre standartlarına uyum sağlamasına bağlı olduğunu hatırlattı. Başbakan Rama ise bu uyarıya ve protestolara karşı geri adım atmayacağını ilan ederek, “Geceliği 2 bin euro ödeyen bir turistten yerel esnaf ve aşçılar faydalanacak.” diyerek lüks turizm modelini savunmaya devam ediyor. Çevreciler ise görüşmelerin başlaması için iş makinelerinin derhal sahadan çekilmesini şart koşuyor. (P)
