İki Büyük Deprem Sonrası Venezuela: Enkaz, Öfke ve Siyasi Belirsizlik
Venezuela'da 24 Haziran'da 39 saniye arayla meydana gelen 7.2 ve 7.5 büyüklüğündeki iki depremde can kaybı 1.450'yi aştı. Büyük yıkıma yol açan felaket, ülkenin kırılgan altyapısını, afet yönetimindeki eksiklikleri ve siyasi belirsizlikleri yeniden gündeme taşıdı.
Venezuela, 24 Haziran 2026’da 39 saniye arayla meydana gelen 7.2 ve 7.5 büyüklüğündeki iki şiddetli depremin ardından ağır bir insani krizle karşı karşıya. Ülkenin kuzey kıyılarını, La Guaira’yı ve başkent Karakas çevresini vuran sarsıntılarda can kaybı 1.450’ye yaklaşırken, binlerce kişi yaralandı ve on binlerce kişiden hâlâ haber alınamıyor. Yüzlerce binanın yıkıldığı veya ağır hasar gördüğü felaket, yıllardır ekonomik kriz, zayıflayan kamu kurumları ve altyapı sorunlarıyla boğuşan Venezuela’da afet müdahalesini de siyasi bir sınava dönüştürdü.
Eski Devlet Başkanı Nicolas Maduro’nun 3 Ocak’ta bir ABD askerî operasyonuyla kaçırılıp uyuşturucu kaçakçılığı suçlamasıyla hapse atılmasının ardından göreve gelen Geçici Devlet Başkanı Delcy Rodriguez için bu felaket, altı aylık iktidarının ilk büyük sınavı niteliğini taşıyor.
On Binlerce İnsandan Haber Alınamıyor: Halkın Öfkesi Büyüyor
Fiziksel yıkımın ötesinde, ulaşılamayan insan sayısındaki belirsizlik krizi derinleştiren ana unsurların başında geliyor. Sivil toplum platformları, aileleri tarafından ulaşılamayan kişilerin sayısının 46.000’i geçtiğini raporlarken, Florida Uluslararası Üniversitesinden afet yönetimi uzmanı Dulce Suarez, ulaşılamayan kişi sayısının 50.000’i bulabileceğine dikkat çekiyor. Bu tablo, ülkelerindeki yakınlarından haber alamayan ve yurt dışında yaşayan 8 milyon Venezuelalıyı derinden etkiliyor.
Arama kurtarma çalışmalarında çalışan bazı profesyoneller için tablo giderek kararıyor. İsmini vermek istemeyen El Salvadorlu bir kurtarma görevlisi, bu noktadan sonra enkaz altında kalanların muhtemelen hayatını kaybettiğini, ancak şans eseri hala hayatta olan birilerini bulmayı umduklarını dile getiriyor.
Arama kurtarma çalışmalarındaki yetersizlikler, felaketzedeler arasında hükûmete yönelik büyük bir öfkeye yol açıyor. Al Jazeera‘nin haberine göre, deprem sonrası oluşan ilk panik ve ızdırap havası, yerini hızla hükûmetin acil durum müdahalesine yönelik hayal kırıklığı ve öfkeye bıraktı. Bölge halkı, enkaz altındaki yakınlarına ulaşabilmek için ağır iş makinelerinin eksikliğinden şikayet ediyor ve çoğu kişi çıplak elleriyle beton blokları kaldırmaya çalışıyor. Uluslararası Kriz Grubu kıdemli analistlerinden Phil Gunson, hükûmetin müdahalesini “tamamen yoktan, en iyi ihtimalle tamamen yetersize” kadar uzanan bir yelpazede değerlendiriyor. Gunson, on yılı aşkın süredir devam eden kötü yönetim, yolsuzluk ve yaptırımlardan kaynaklanan ekonomik krizin, ülkenin acil durum müdahale sistemlerini ciddi şekilde zayıflattığını belirtiyor. Analiste göre ülkenin acil müdahale birimleri bütçe, personel, ekipman, liderlik ve planlama eksikliği çekiyor.
BBC’ye konuşan bazı depremzedelere göre devletin müdahaledeki yetersizliği sahada fiilî engellere de dönüşüyor: Depremzedeler hükûmetin sokakları kapatma kararının yardım ulaştırılmasını zorlaştırdığını, bölgeye girmek için özel izin belgeleri beklerken saatler kaybettiklerini aktarıyor. Al Jazeera‘ye konuşan sivil toplum çalışanları ise ordunun arama kurtarma çabalarındaki belirgin yokluğuna dikkat çekiyor. 2024 yılındaki tartışmalı başkanlık seçimlerinin ardından sokakları dolduran protestoculara karşı yoğun bir şekilde konuşlandırılan askerî personelin, bu insani krizde aynı seferberliği göstermemesi halk arasında büyük tepki topluyor.
Ordunun şu ana kadar en görünür olduğu yerlerin, felaketten etkilenen kısıtlanmış bölgelerin çevreleri olduğu ve askerlerin sadece girişleri kontrol etmek için görev yaptığı ifade ediliyor. Karakas dışından felaket bölgelerindeki yakınlarına ulaşmaya çalışan vatandaşlar, gerekli ekipmanların ve enkaz alanlarındaki durum hakkında bilginin yetersiz olmasından şikayet ediyor. Yıkımın boyutu La Guaira gibi şehirlerde yağma olaylarının yaşanmasına neden olurken, artçı sarsıntı korkusu binlerce insanı havaalanları veya golf sahaları gibi açık alanlarda yaşamaya mecbur bırakıyor. Caraballeda’daki bir golf sahası, halihazırda derme çatma bir hastaneye ve insani yardım merkezine dönüştü.
Venezuela’da meydana gelen yıkıcı depremlerin ardından enkaz alanlarında arama kurtarma çalışmaları sürerken, binlerce aile kayıp yakınlarından haber almayı bekliyor. Ülke, ağır insani kriz ve altyapı çöküşüyle mücadele ediyor. | Fotoğraf: tayifmukta/Shutterstock.com
Deprem Neden Bu Kadar Yıkıcı Oldu?
Güney Kaliforniya Üniversitesi’nden jeofizikçi Sylvain Barbot, The Conversation‘da yayınlanan makalesinde depremin özelliklerini analiz etti. Barbot, Venezuela’nın Güney Amerika ve Karayip tektonik plakalarının kesişim noktasında yer aldığını ve bu iki plakanın yatay olarak birbirini sıyırarak hareket ettiğini açıklıyor. 24 Haziran 2026’da meydana gelen ve büyüklükleri 7’yi aşan iki sismik atımın sadece 39 saniye arayla yaşandığını belirten Barbot, bunların iki ayrı deprem mi yoksa aynı fayı kıran tek bir olayın iki büyük atımı mı olduğunun halen araştırıldığını aktarıyor. Türkiye’de 2023 yılında sekiz saat arayla yaşanan 7’den büyük iki depremi örnek gösteren Barbot, peş peşe gelen iki ayrı olayın bilimsel olarak oldukça muhtemel olduğunu ekliyor.
Fakat binaların çökmesindeki tek etken tektonik hareketler değil. Al Jazeera‘ye konuşan İnşaat mühendisleri, 1967 yılındaki 6.6 büyüklüğündeki Karakas depreminden sonra sismik standartların güncellendiğini ve binaların esnek tasarlandığını, ama inşaat projelerini incelemek ve denetlemekle sorumlu makamların etkili çalışmadığını vurguluyor. Ayrıca, Hugo Chavez ve Nicolas Maduro dönemlerinde halk desteği kazanmak amacıyla aceleyle, belediye yönetmeliklerini hiçe sayarak ve kalitesiz yöntemlerle inşa edilen toplu konutların bugünkü yıkımda büyük payı olduğu ifade ediyor. Sel ve toprak kayması nedeniyle evlerini kaybedip yıllarca barınaklarda yaşayan birçok insanın şimdi yeniden her şeyini kaybettiği belirtiliyor. Ayrıca uzmanlar, sarsıntıların ardından bölgedeki kayaların yerinden oynadığını, bu nedenle şiddetli bir yağmur fırtınasının büyük toprak kaymalarını tetikleyebileceği konusunda uyarıyor.
Arama Kurtarma Çalışmaları Hâlen Devam Ediyor
İnsani krizin derinleşmesiyle birlikte uluslararası toplum geniş çaplı bir yardım operasyonu başlattı. Birleşmiş Milletler yetkilisi Tom Fletcher, dünyanın dört bir yanından her biri 50 ile 100 kişi arasında değişen 39 arama kurtarma ekibinin bölgeye konuşlandığını duyurdu. Yaklaşık 2.000 kişilik bu güce 111 arama kurtarma köpeği, sağlık ekipleri ve binaların içindeki insanları bulmaya yarayan mikro dronlar eşlik ediyor. Geçici Devlet Başkanı Rodriguez’in açıklamasına göre, 24 ülke 521 ton insani yardım malzemesi ve 2.700’den fazla personel gönderdi. ABD Güney Komutanlığı, havalimanı kapasitesini artırmak ve kritik bir limanı yeniden faaliyete geçirmek üzere bölgeye helikopterler ve ilave 230 askerî personel sevk etti. Ayrıca ABD’nin hâlihazırda bölgede 250 kişilik bir afet müdahale ekibi görev yapıyor.
24 Haziran 2026’da meydana gelen depremlerin ardından birçok yerleşim bölgesinde yollar ve altyapı ağır hasar gördü. Afet, uzun süredir ekonomik kriz ve siyasi istikrarsızlık yaşayan Venezuela’da müdahale ve yardım çalışmalarını daha da zorlaştırdı. | Fotoğraf: tayifmukta/Shutterstock.com
Uluslararası yardım hazırlıkları kapsamında Avrupa merkezli sivil toplum kuruluşları da süreci yakından takip ediyor. Hasene International, Venezuela’daki deprem felaketinin ardından İsveç’te bulunan arama kurtarma ekibini olası saha görevi için hazır duruma geçirdiğini ve bölgeye intikal için gerekli izin süreçlerini takip ettiğini açıkladı. Kurumun, ilk yardım ve sağlık malzemeleri, temel gıda ve içme suyu, hijyen ürünleri ile geçici barınma ihtiyaçlarına yönelik hazırlık yaptığı belirtiliyor. Ancak ülkeye girişlerde yaşanan belirsizlik ve izin süreçlerindeki zorluklar nedeniyle, uluslararası yardım ekiplerinin sahaya erişimi hâlen krizin en kritik başlıklarından biri olmaya devam ediyor.
Bununla birlikte yardımların ulaştırılmasında ciddi altyapı sorunları yaşanıyor. Uzman Dulce Suarez, ülkenin en yoğun havalimanı olan Simón Bolívar Uluslararası Havalimanı’nın ağır hasar aldığını, tavan panellerinin düştüğünü, elektrik kesintileri yaşandığını ve terminalin operasyonel yeteneğini kaybettiğini belirtiyor. Havalimanının uzun süre kapalı kalması, Uluslararası Kızılhaç ve BM Dünya Gıda Programı gibi kurumların yardımlarını ulaştırmasını zorlaştırabilir.
Suarez, mevcut durumu 2010 yılında Haiti’yi vuran yıkıcı depreme benzeterek, her iki olayın da hâlihazırda kırılgan bir altyapıya sahip ülkelerde yaşandığına dikkat çekiyor. Haiti’de saha deneyimi olmayan yabancı personelin süreci yavaşlattığını hatırlatan Suarez, yardım etmek isteyenlerin yurt dışından malzeme göndermek yerine, sahada hâlihazırda aktif olan güvenilir sivil toplum kuruluşlarına nakdi bağış yapmalarını öneriyor.
Ayrıca, Al Jazeera‘nin aktardığı olaylar, lojistik engellerin ötesinde bürokratik sıkıntıların ve devletin müdahaleyi kısıtlama çabalarının da yaşandığını gösteriyor. Bir grup Kolombiyalı itfaiyecinin ülkeye girişine izin verilmeden önce Karakas dışındaki ana havalimanında saatlerce bekletildiği bildiriliyor. Bunun yanı sıra, 2024 yılında sivil toplum kuruluşlarının devlet izni olmadan faaliyet göstermesini yasaklayan yasanın, birçok organizasyonun gizli çalışmasına veya kapanmasına yol açarak yerel grupların krize müdahale kapasitesini ciddi şekilde kısıtladığı gelen bilgiler arasında.
Siyasi Karmaşa ve Ekonomik Çöküşün Üzerine Gelen Yıkım
On yıldan uzun süredir devam eden ağır ekonomik krizin ortasında gelen bu deprem felaketi, Venezuela’nın zaten zayıflamış olan altyapısını ve kurumlarını tamamen felç etti. Birleşmiş Milletler Uluslararası Göç Örgütü (IOM), afetlerden etkilenen kişi sayısının 6,76 milyonu bulabileceğini ve bu insanların barınma, su, sanitasyon ile sağlık hizmetlerine acil ihtiyaç duyduğunu tahmin ediyor. BM raporlarına göre, fiziksel hasarın onarım maliyeti 6,7 milyar dolar olarak hesaplanıyor. Bu rakam, petrol zengini ancak ekonomik darboğazdaki ülkenin gayrisafi yurt içi hasılasının yüzde 6’sına denk geliyor.
Bu yıkımın olası siyasi sonuçlarını Al Jazeera‘ye değerlendiren Amherst College’dan siyaset bilimci Javier Corrales’e göre, Maduro’nun iki numarası olan Delcy Rodriguez, ABD ile iş birliği yapması nedeniyle iktidar partisi içindeki bazı kesimler tarafından “hain” olarak görülürken, parti dışında da eski yönetimin suç ortağı olarak algılanıyor ve popülerlikten uzak bir profil çiziyor. Ancak Corrales, Rodriguez’in kriz yönetimi için ülkeye akacak milyonlarca dolarlık uluslararası yardımı, elitleri ve potansiyel seçmenleri kendi tarafına çekmek için kullanabileceğini, bu tür bir kayırmacılık ve klientelizm stratejisinin hükûmetin seçim rekabetçiliğini artırabileceğini savunuyor.
Öte yandan siyasi muhalefet cephesinde de hareketlilik yaşanıyor. Sürgünde bulunan muhalif lider Maria Corina Machado, ülkesine dönme kararı aldığını açıkladı. Aralık ayında Nobel Barış Ödülü’nü almak üzere yurt dışına giden Machado’nun bu hamlesi, kendisini destekleyen Trump yönetimi yetkilileri tarafından da bir “siyasi gösteri” olarak nitelendirilse de kendisi gelecekteki olası bir seçimde en güçlü adaylardan biri olarak görülüyor. Buna karşın uzmanlar, böylesine devasa bir insani krizin ortasında siyasi geçiş veya seçim takvimi tartışmalarının şimdilik rafa kaldırılacağını ve önceliklerin tamamen afet yönetimine kayacağını öngörüyor. Enkaz altından gelecek mucize haberleri bekleyen Venezuela halkı, çöken altyapı ve siyasi belirsizliklerin gölgesinde hayatta kalma mücadelesi veriyor. (P)
